محمد مهدی عفیفی
مهندس کشاورزی
آفتابگردان گياهي است كه وطن اصلي آن آمريكاي مركزي است و از آن جا به ساير نقاط جهان گسترش يافته است. اين گياه در مجموع گرماپسند محسوب مي شود و به صورت يكساله مورد كشت و كار قرار مي گيرد.
آفتابگردان گياهي از تيره آستراسه است كه برگ هاي قلبي شكل و ساقه خشن و پوشيده از كرك دارد كه كرك هاي آن نسبتاً زبر است. ارتفاع ساقه در ارقام مختلف آفتابگردان بين يك تا شش متر متفاوت است.
آفتابگردان مي تواند در بسياري از خاك ها به عمل بيايد. منتها رشد مطلوب آن درخاك هايي است كه داراي ph خنثي باشد. به علت ريشه هاي عميقي كه دارد (گاهي طول آنها به سه متر نيز مي رسد) چندان از نوع خاك و مواد غذايي آن توقعی ندارد و همين ريشه هاي عميق باعث شده نسبت به گياهان زراعي ديگر نسبت به خشكي و كم آبي مقاومت زيادي نشان دهد. گل آذين آن به صورت كپه اي است كه به آن طبق گفته مي شود. بر روي طبق، گل ها به صورت حلقوي شكل قرار مي گيرد.
به دليل اين كه پرچم زودتر از مادگي مي رسد، ميزان "دگر گرده افشاني" در آفتابگردان شديد است و وجود حشرات از قبيل زنبور عسل مي تواند در تلقيح دانه ها مؤثر باشد. يكي ديگر از خصوصيات اين گياه اين است كه نسبت به طول روز بي تفاوت است و اندام هاي گياه تمايل به نور دارند. به طوري كه با طلوع آفتاب اندام هاي گياه از قبيل برگ ها و گل ها حالت شرق گرايي دارد و در بعد از ظهر وضعيت عكس پيدا مي كنند.
ميوه آفتابگردان فندقه (نوع فندقه است یعنی در داخل پوسته قرار دارد) است كه طول ارقام آن در ارقام مختلف بين يك سانتي متر تا 1/5 سانتي متر متنوع است و به ندرت طول دانه آن بيش از دو سانتي متر می شود.
وزن هزار دانه آن بين 50 تا 150 گرم است و دانه ها داراي مقادير بالايي از چربي يا ليپيدها هستند. ميزان روغن بستگي به پوسته دانه دارد. هرچه پوسته ضخيم تر باشد درصد روغن كمتر است و برعكس.
آفتابگردان مي تواند در مناطقي كه از زمان كاشت تا برداشت فاقد يخبندان باشد عمل بیاید. طول دوره رشد در ارقام مختلف بين سه تا شش ماه متغير است.
ارقام مختلف آفتابگردان و روش کشت آنها
رقم ركورد كه مبدأ آن كشور روماني بوده، حدود 3/2 متر ارتفاع دارد و 48 تا 50 درصد روغن دارد و رقم لوچ پاكوتاه است و مقاومت بالايي به گرماي بحراني دارد.
از نظر تناوب زراعي آفتابگردان مي تواند مواد غذاي را از اعماق مختلف خاك جذب كند. با توجه به مصرف بالاي مواد غذايي بهتر است بعد از گياهان تيره بقولات كشت شود تا فشار زيادي به زمین وارد نشود (چراکه باعث می شود مواد زمین تخلیه شود).
كود آلی مورد نياز آن 30 تا 50 كيلوگرم، كود پوسيده دامي در فصل پاييز همراه با شخم پاييزه است و در صورتي كه زمين احتياج به مواد غذايي اصلي داشته باشد حدود 150 كيلوگرم كود اوره مناسب است.
در مناطقي كه داراي باران زياد يا فصل گرم باشد همراه با شخم پاييزه حدود 120 كيلوگرم كود فسفره و 100 كيلوگرم كود پتاسه در زمان كشت به زمين مي دهند.
زمان كاشت زماني است كه درجه حرارت به حدود هشت درجه سانتي گراد رسیده باشد و خطر يخبندان وجود نداشته باشد.
در روش مكانيزه فاصله بين رديف ها 70 تا 90 سانتي متر است و بذرها را روي پشته ها مي كارند و فاصله بوته در روي رديف ها حدود 15 تا 30 سانتي متر است. هرچه رقم زودرس تر باشد، پاكوتاه تر، مثل ارقام لوچ و چرنیاکا، با تراكم بيشتري كشت مي شود. يعني بين دو رديف 70 سانتي متر و بين دو بوته 15 سانتي متر فاصله است. ولي در ارقام متوسط رس مثل ركورد فاصله رديف ها 70 سانتي متر و فاصله دو بوته را 25 سانتي متر در نظر مي گیرند. عملكرد بالا يا بيشتر، در ارقام ديررس يا پابلند اتفاق مي افتد.
آفات و امراض آفتابگردان
از آفات مهم آفتابگردان به گنجشك و پروانه دانه خوار آفتابگردان كه از برگ ها، گل ها و سپس دانه ها تغذيه مي كند می توان اشاره کرد. از امراض مهم آفتابگردان هم به سفيدك داخلي آفتابگردان و زنگ آفتابگردان می توان اشاره كرد. ضد عفوني كردن بذر با قارچ كش هايي مانند گرانوزان و مركوران به نسبت دو صدم و از بين بردن بقاياي گياهي سال قبل و همچنين ارقام مقاوم از جمله راه هاي جلوگيري از شيوع اين بيماري است.
بيماري هاي ديگري مثل پوسيدگي طوقه آفتابگردان، بيماري بوته ميري و پوسيدگي طبق آفتابگردان هم از جمله بیماری های آفتابگردان است.
برداشت آفتابگردان زماني انجام مي شود كه گياه به بلوغ كامل فيزلولوژيكي خود رسيده باشد و ساقه ها از داخل خشك شده باشند. پشت طبق ها قهوه اي شده و رطوبت دانه به هشت تا نه درصد رسيده باشد.
| < قبلی | بعدی > |
|---|
