حميده احمديان راد
زماني فرا مي رسد كه تمامي كتاب هاي خطي جهان از طريق اينترنت در دسترس همگان خواهند بود. همچنين دور نخواهد بود زماني كه كتاب هاي درسي كاغذي از برنامه مدارس حذف شوند و دانش آموزان درس هاي خود را از طريق اينترنت بگيرند. از هم اينك كتابخانه هاي ديجيتالي به خوانندگانشان كتاب كرايه مي دهند و افراد كتابخوان را از مراجعه به كتابخانه ها بي نياز مي كنند. چراكه با توليد يك نرم افزار امكان تهيه نسخههايي ديجيتالي وجود دارد كه ميتوان براي آنها تاريخ مصرف تعيين كرد. دستگاه هاي الكترونيكي اي كه به عنوان كتابخانه شخصي كتابهاي ديجيتال به فروش ميرسد هم با اقبال شهروندان كشورهاي مختلف مواجه شده. و به اين ترتيب ميليون ها نسخه كتاب ديجيتال هم براي كتابخانه هاي شخصي خريداري شده است. به اين ترتيب حوزه نشر ديجيتالي به سرعت در حال اشغال بخشي از حوزه نشر كتاب هاي چاپي است. در ميان كشورهاي جهان اين كشور ژاپن است كه در آن كتاب هاي ديجيتال بيش از بقيه كشورها وارد حوزه نشر شده اند و در حال حاضر حدود سه درصد از كتاب هاي منتشر شده را تشكيل مي دهند.
البته گسترش حوزه نشر كتاب هاي ديجيتال به معناي حذف كتاب هاي چاپي نخواهد بود. دست كم در مورد كتاب هاي ادبي، شعر و رمان، افراد كتابخوان دوست دارند كه كتابي چاپي را در دست بگيرند و با تفكر مطالعه كنند. مسلماً اين افراد دوست ندارند كه اشعار حافظ يا رمان هاي ادبي را در رايانه بخوانند يا به جاي كتابي با صحافي زيبا، كاغذهايي با مطالب پرينت گرفته شده در دست بگيرند. آنها بيشتر دوست دارند ميان قفسه كتابخانه ها و كتاب فروشي ها پرسه بزنند و با تورق، كتاب مورد علاقه شان را انتخاب كنند. در زمينه هنري هم كتاب هاي ديجيتالي پاسخگوي نيازهاي خوانندگان نيستند. بنابراين بي شك دست كم در آينده نزديك كتاب هاي چاپي و كتابخانه هاي سنتي همچنان اهميتشان را حفظ مي كنند. منتها در زمينه هايي نظير موضوعات علمي و دانشگاهي، فرهنگ لغات و دانش نامه ها، اين كتاب هاي ديجيتال هستند كه اقبال بيشتري پيدا كرده اند و با قدرت و سرعت مي آيند تا جاي كتاب هاي چاپي را بگيرند.
با افزايش اقبال به سوي كتاب هاي ديجيتالي ابزارهاي متن خوان نيز در حال پيشرفته تر شدن و گسترشند. اين متن خوان ها براي خواندن نشريات و كتاب ها و ساير متن هاي نوشتاري مورد استفاده قرار مي گيرند.
مزايايي كه موجب استقبال از كتاب هاي ديجيتال شده اند
با وجود انبوه كتاب هاي ديجيتال در اينترنت و كتابخانه هايي كه كتاب كرايه مي دهند، تنها با يك رايانه مي توان به تمام دانشي كه از ابتداي تاريخ بشر به وجود آمده است دسترسي پيدا كرد.
در كشور ما هم كتاب هاي ديجيتال با استقبال مواجه شده اند. گسترش حوزه كتاب هاي ديجيتال براي كشور پهناور و پرجمعيتي مانند ايران راه مناسبي براي دسترسي همگان به كتاب و دانش و اطلاعات است. چراكه ديگر نياز نيست كتابخانه هاي متعدد با هزينه هاي زياد ايجاد شود، يا هزينه زيادي براي چاپ كتاب پرداخت شود و يا انبوهي از كتاب ها مسيرهاي طولاني را بپيمايند تا به دست مصرف كنندگان برسند.
در حال حاضر انبوهي از كتاب هاي ديجيتال به زبان فارسي در اينترنت وجود دارد. مراكز مختلفي در حال ايجاد يا گسترش كتابخانه هاي ديجيتال هستند كه از جمله آنها مي توان كتابخانه ملي را نام برد. در كشور ما اصطلاح مدارس هوشمند نيز درباره مدارسي به كار مي رود كه در آنها اينترنت نقش برجسته اي دارد.
علاقه كاربران ايراني به ويژه نسل جوان و نوجوان به اينترنت هم آينده خوبي را براي كتاب هاي ديجيتال ترسيم مي كند. شايد حتي به اين وسيله بتوان ميزان مطالعه را بالا برد. اما دسترسي به تمامي علوم و ادبيات جهان از طريق كتاب هاي ديجيتال به ايجاد تمهيدات و سرمايه گذاري هاي اوليه اي نياز دارد. وگرنه كتاب هاي ديجيتال در آينده نزديك نخواهند توانست نقشي را كه در جهان برايشان ترسيم شده است ايفا كنند.
يكي از موضوعاتي كه نشان مي دهد كتاب هاي ديجيتال در كشور ما هنوز جايگاه جدي خود را پيدا نكرده اند اين است كه هنوز چندان بحث هاي جدي اي كه در زمينه كپي رايت كتاب هاي ديجيتال در كشورهاي پيشرفته درگرفته در كشور ما به راه نيفتاده است. در كشور ما شكاف ديجيتال بين مناطق مختلف كشور، روستاها و شهرها و مناطق بالاي شهر و پايين شهر هم مانع گسترش بهره گيري از كتاب هاي ديجيتال است. براي حل اين مشكل لازم است تمهيداتي انديشيده شود تا همه از امكانات رايانه اي و اينترنت برخوردار شوند. در اين صورت دولت در آينده راحت تر مي تواند از موهبت پيشرفت هاي ديجيتال بهره مند شود و همپاي كشورهاي جهان تغييرات مورد نظر خود را اعمال مي كند. به عنوان مثال در حالي كه در كشور ما هر ساله مبالغ هنگفتي صرف چاپ كتاب هاي درسي مي شود، كشوري نظير آمريكا در حال حذف كتاب هاي درسي چاپي است. همچنين با استفاده از امكانات كتاب هاي ديجيتال دولت مي تواند تمام آحاد مردم را در دورافتاده ترين مناطق كشور تحت پوشش تعليم و تربيت قرار دهد بي آن كه ناچار باشد با صرف هزينه زياد به احداث مدرسه و كلاس در اين مناطق بپردازد.
آن چه كه نشان مي دهد چه اندازه كتاب هاي ديجيتال براي دولت ها و مردم صرفه اقتصادي دارند اين است كه به دنبال بحران اقتصادي اخير در اروپا و آمريكا تمايل به انتشار كتاب هاي ديجيتال از سوي ناشران بيشتر شده است و بازار آن هم رونق بيشتري گرفته است. به ويژه اين تغيير رويكرد از كتاب هاي چاپي به كتاب هاي ديجيتالي در عرصه كتاب هاي علمي و دانشگاهي بيشتر مشهود بوده است.
از جمله ويژگي هاي مثبت كتاب هاي ديجيتال اين است كه براي آنها هزينه چاپ و حواشي مربوط به آن وجود ندارد. همچنين ناشران و نويسندگان قادرند سريع و با هزينه كم يك كتاب را اصلاح و ويرايش كنند. در حالي كه اصلاح يك صفحه در كتاب چاپي مستلزم چاپ مجدد آن است. حتي مي توان به كتاب هاي الكترونيك هر زمان كه تشخيص داده شود عكس ها و حتي تصاوير مناسب اعم از انيميشن و ... را افزود. در مورد كتاب هاي ديجيتالي لازم نيست كه ناشران مانند كتاب هاي چاپي، محلي را به انبار كردن كتاب ها اختصاص دهند يا هزينه انبارداري بپردازند. در حالي كه ممكن است در طول زمان به اين كتاب ها به خاطر رطوبت و گرما و غيره هم آسيب برسد.
درضمن موضوع ناياب شدن يك كتاب به خاطر حجم تقاضا براي آن هم به وجود نمي آيد. همچنين افراد كتابخوان مي توانند در هر نقطه اي از كشور يا جهان به يك كتاب دسترسي پيدا كنند و لازم نيست كه ناشر هزينه زيادي بابت انتقال كتاب ها به بازار مصرف بپردازد. البته ناشران كتاب هاي ديجيتالي هم بايد هزينه هاي خاص اين كتاب ها را بپردازند. از مزاياي كتاب هاي ديجيتال كاهش هزينه هاي توليد و چاپ كتاب است و ناشران كتاب هاي الكترونيكي لازم نيست كه كتابي را با تيراژ بالا چاپ كنند. اما به هر حال خريد فضا در وب و طراحي گرافيكي و نگهداري كتاب در سايت و خريد برنامه هاي لازم و ... مسلماً هزينه هايي براي ناشر دارد. اما نكته اين است كه بسياري از هزينه هاي كتاب ديجيتالي براي ناشر همان يك بار است و در بسياري از موارد لازم نيست براي هر كتاب هزينه جداگانه اي پرداخت شود. در كنار اينها مي توان از امكان داشتن كتاب هاي صوتي نيز برخوردار شد. به عبارتي لازم نيست كه كتاب بخوانيد بلكه كتاب برايتان خوانده مي شود.
موضوع كتاب هاي ديجيتال از چنان اهميتي برخوردار است كه تمام 27 كشور عضو اتحاديه اروپايي با هم در حال راه اندازي كتابخانه ديجيتال اروپا هستند. آنها مي خواهند تا سال 2010، شش ميليون سند خود را ديجيتالي كنند و آنها را در يك شبكه بزرگ قرار دهند.
| < قبلی | بعدی > |
|---|
