كاهش وزن ناخواسته و قابل ملاحظه در فردي كه قبلاً سالم بوده اغلب نشانه بيماري زمينه اي است. به همين دليل پزشكان در هنگام گرفتن شرح حال روتين از تغييرات وزن پرسش مي كنند.
درصورت از دست دادن پنج درصد وزن بدن طي 12-6 ماه بايد به سرعت بررسي هاي بيشتري به عمل آيد. افراد سالم علي رغم تغييرات وسيع در مصرف كالري و ميزان فعاليت روزانه، وزن خود را به طور چشمگيري در يك محدوده پايدار حفظ مي كنند.
لازم به ذكر است كه تقريباً نيمي از بيماراني كه مدعي كاهش وزن شديد هستند، بعد از اندازه گيري عيني وزن، تغيير واقعي در وزن ندارند. اگر نتوان به طور دقيق ميزان كاهش وزن را مشخص كرد، ممكن است تغيير در اندازه كمربند يا گشاد شدن لباس در اثبات كاهش وزن كمك كند. مواردي نيز وجود دارند كه بيمار واقعاً دچار كاهش وزن است اما نسبت به آن آگاهي ندارد، بنابراين اندازه گيري وزن در مطب پزشك اهميت زيادي دارد.
اشتها و سوخت و ساز بدن به وسیله عوامل هورموني و عصبي تنظيم مي شوند كه مراكز تغذيه و سيري در هيپوتالاموس نقش محوري در اين فرايند دارند.
به طوركلي وقتي كه مصرف كالري بيش از ميزان كالري در دسترس باشد، كاهش وزن رخ مي دهد. از حدود 60 سالگي به طور متوسط هرسال نيم كيلوگرم از وزن بدن كاسته مي شود.
مکانیسم های کاهش وزن عبارتند از:
1-كاهش مقدار غذاي دريافتي: دريافت مواد غذايي تحت تأثير محرك هاي بينايي، بويايي، عوامل ژنتيكي، رواني و اجتماعي است.
2-سوء جذب
3-از دست دادن كالري: به عنوان مثال به علت استفراغ، اسهال، دفع گلوكز در ادرار يا گلوكزوري (در ديابت شيرين)
چند نكته درباره كاهش وزن و اهميت آن:
-كاهش وزن ناخواسته به خصوص در سالمندان غیرشايع نيست و با افزايش در میزان ناتواني و مرگ و مير همراه است.
-كاهش وزن ناخواسته و قابل توجه با مرگ و مير 25 درصد در طول 18 ماه همراه است.
-در آن دسته از بيماران مبتلا به سرطان كه دچار كاهش وزن هستند، وضعيت عملكردي افت مي كند و پاسخ به شيمي درماني و ميانه ميزان بقا كم مي شود.
-كاهش وزن قابل توجه فرد را مستعد عفونت مي كند.
-در بيماران تحت عمل جراحي غيرفوري (الكتيو) كه طي 6 ماه بيش از 4.5 كيلوگرم كاهش وزن داشته اند ميزان مرگ و مير وابسته به عمل جراحي بالاتر بوده است.
-كمبودهاي تغذيه اي و ويتاميني مي توانند با كاهش وزن شديد همراه باشند.
باتوجه به اهميت كاهش وزن توصيه مي شود افراد براي بررسي علل كاهش وزن و رفع آن به پزشك مراجعه كنند.
علل كاهش وزن
فهرست علل احتمالي كاهش وزن بسيار طولاني است و عبارت است از:
.سرطان
.علل هورموني و متابوليك شامل:
-پركاري تيروئيد
-ديابت شيرين
-فئوكروموسیتوم
-نارسايي غده فوق كليه
.اختلالات دستگاه گوارش شامل:
-سوء جذب
-انسداد
-آنمي پرنیسيوز
.اختلالات قلبي
.اختلالات ريوي
.نارسايي كليه
.بيماري هاي روماتولوژيك
.عفونت ها (HIV، سل، عفونت انگلي، اندوكارديت)
.داروها (آنتي بيوتيك ها، متفورمين، لوودوپا، داروهاي ضد التهاب غير استروئيدي، مهاركننده هاي ACE، مهاركننده هاي بازجذب سروتونين)
.بيماري هاي دهان و دندان
.علل عصبي (سكته مغزي، زوال عقل، پاركينسون)
.علل اجتماعي (انزوا، مشكلات اقتصادي)
.علل رواني رفتاري (افسردگي، اضطراب، داغداري، الكليسم، اختلالات غذاخوردن، افزايش فعاليت يا ورزش)
.عوامل وابسته به سن
.علل ناشناخته
در سالمندان، شايع ترين علل از دست رفتن وزن عبارتند از: افسردگي، سرطان، بيماري هاي خوش خيم دستگاه گوارش
در افراد جوان تر بايد ديابت شيرين (ديابت ملیتوس)، پركاري تيروئيد (هيپرتيروئيدي)، اختلالات رواني شامل اختلالات غذا خوردن و عفونت به خصوص HIV مدنظر قرارگيرد.
ندرتاً علت كاهش وزن ناخواسته مشخص نمي شود. افرادي كه بررسي هاي انجام شده در آنها چيزي را نشان ندهد (منفي باشد)، ميزان مرگ و مير پايين تري در مقايسه با افراد دچار بيماري عضوي دارند. معمولاً افراد دچار كاهش وزن، داراي علايم يا نشانه هايي هستند كه گرفتاري يك عضو خاص را مطرح مي كنند.
-تومورهاي گوارشي شامل پانكراس و كبد ممكن است در مراحل زودرس بيماري بر دريافت مواد غذايي اثر بگذارند و قبل از بروز ساير علايم باعث كاهش وزن شوند.
-سرطان ريه ممكن است با علايم ريوي (تنگي نفس، سرفه، عفونت ريه، خلط خوني) تظاهر يابد اما ممكن است تظاهر آن بي سروصدا باشد.
-افسردگي و انزوا به خصوص در افراد مسن مي تواند كاهش وزن شديدي ايجاد كند.
-بيماري ريوي مزمن و نارسايي احتقاني قلب مي توانند باعث بي اشتهايي شوند و مصرف انرژي در حالت استراحت را نيز افزايش دهند.
-كاهش وزن ممكن است اولين تظاهر بيماري هاي عفوني مثل عفونت HIV، سل، اندوكارديت (عفونت لايه داخلي قلب) و عفونت هاي قارچي و انگلي باشد.
-پركاري تيروئيد سوخت و ساز بدن را افزايش مي دهد و با كاهش وزن همراه است.
ديابت شيرين در شروع بيماري ها اغلب به دليل دفع گلوكز از ادرار و فقدان فعاليت هاي آنابوليك انسولين با كاهش وزن همراه است.
اگر علت كاهش وزن مشخص نشد، پيگيري دقيق بيمار بهتر از آزمون هاي بي هدف است.
منابع:
40 مبحث برگزيده از اصول طب داخلي هارسيون 2008/ بخش بيماري هاي گوارش/ زيرنظر= دكتر رامين قديمي/ ترجمه و ويرايش=دكتر بابك طهماسب زاده، دكتر سعيد شعار، دكتر هادي رازجويان، دكتر سيد ميثم عليمحمدي، دكتر منصوره مهرآبادي/ فصل بيماري هاي تنفسي زيرنظر دكتر رامين قديمي، ترجمه و ويراستار دكتر فريبا قرباني، دكتر بهروز اميني/ انتشارات تيمورزاده 1388
2-نكات برتر بيماري هاي داخلي (گوارش) گردآوري: دكتر مهدي ايزدي، انتشارات پروانه دانش، 1387، چاپ دوم
3-نكات برتر فارماكولوژي، گردآوري:دكتر مهدي ايزدي، انتشارات پروانه دانش، چاپ دوم، 1388
| بعدی > |
|---|
