طیبه احمدیان راد
دکتر داروساز
استخوان ها اجسام نسبتاً سختی هستند که اسکلت بدن را تشکیل می دهند. عضلات بر روی استخوان ها متصل می شوند و بدین شکل علاوه بر این که شکل و وضعیت خود را حفظ می کنند با انقباض خود موجبات حرکت را فراهم می آورند.
ساختمان استخوان
استخوان ها از سلول های مخصوصی به نام سلول های مولد استخوان (استئو بلاست) به وجود می آیند که ماده اصلی آن را املاح آهکی و بیش از همه فسفات تری کالسیک تشکیل می دهد. ساختمان استخوان ها از نسج همبند یا غضروف است که بتدریج استخوانی می شوند. ولی سطوح مفصلی پیوسته از یک لایه نازک غضروفی پوشیده است.
پوکی استخوان چیست؟
پوکی استخوان Osteoporosis بیماری ای است که با کم شدن توده استخوانی و از بین رفتن ساختمان استخوان مشخص می شود و می تواند باعث شکستگی استخوان گردد. این بیماری می تواند مردان و زنان را در همه سنین مبتلا کند. ولی زنان مسن ریسک بالاتری دارند.
علایم
اگرچه هیچ علایم آشکاری در مراحل اولیه پوکی استخوان وجود ندارد در مراحل بعدی، بیماران ممکن است کاهش قد، تغییر در طرز قرار گرفتن بدن یا درد ثانویه به دنبال یک شکستگی را تجربه کنند.
علل بیماری
پوکی استخوان نوعاً از عدم تعادل بین استئوبلاست ها (سلول هایی که توده استخوان را می سازند) و استئوکلاست ها (سلول هایی که استخوان های قدیمی را برمی دارند) نتیجه می شود.
پوکی استخوان با افزایش سن و مصرف کم کلسیم، سطح پایین هورمون استروژن (ناشی از یائسگی یا برداشتن تخمدان از طریق جراحی)، پرکاری تیروئید، کمبود گونادها، دیابت قندی و یک سابقه خانوادگی از پوکی استخوان مرتبط می شود. عوامل خطر شناخته شده دیگر شامل سیگار کشیدن، مصرف زیاد الکل و عدم فعالیت فیزیکی هستند.
برخی داروها نیز می توانند خطر پوکی استخوان را افزایش دهند. مانند کورتون ها که در درمان بسیاری از بیماری های ریوی، روماتولوژی، گوارشی، پوستی و غیره مصرف می شوند. خطر از دست رفتن توده استخوانی در عرض شش تا 12 ماه اول از درمان طولانی مدت، در بیشترین میزان خود قرار دارد. داروهای ضد صرع ویژه ای نیز ممکن است سبب از بین رفتن استخوان شوند. از جمله می توان به فنی توئین، فنوباربیتال، کاربامازپین و پریمیدون اشاره کرد.
در طولانی مدت و با دوز بالای هپارین (یک داروی ضد انعقاد خون) و احتمالاً وارفارین نیز پوکی استخوان القا می شود. پروژستین ها نیز نوعی از هورمون ها هستند که به طور معمول در بسیاری از داروهای ضد بارداری و در فراورده های جایگزین هورمونی به کار می روند. از آن میان مصرف مدروکسی پروژسترون استات به صورت طولانی مدت در بیشتر موارد با از دست رفتن استخوان همراه است. مصرف زیاد مکمل های تیروئیدی و فورزماید (یک داروی ادرارآور) و نیز متوتروکسات مخصوصاً در دوزهای بالا، خطر پوکی استخوان را افزایش می دهند. ضد اسیدهای حاوی آلومینیوم نیز با اتصال به کلسیم در دستگاه گوارش، از جذب آن جلوگیری کرده و می توانند خطرساز باشند.
هنوز درباره نقش کمبود ویتامین K و تأثیر آن بر استخوان سازی بحث وجود دارد.
پیشگیری و درمان
به حداکثر رساندن توده استخوان در طی جوانی و در سراسر زندگی نکته ای کلیدی است. گام اول در جلوگیری از بیماری، مصرف کافی کلسیم و ویتامین D از طریق رژیم غذایی، مکمل های دارویی یا هردو است.
نیاز به کلسیم در طی دوران جوانی (سن نه تا 18 سال) در بالاترین میزان خود قرار دارد. (1300 میلی گرم در روز)
بین سنین 19 تا 50 سال مصرف توصیه شده کلسیم 1000 میلی گرم در روز است.
در بالای 50 سال مقدار توصیه شده 1200 تا 1500 میلی گرم در روز است.
حداکثر میزان کلسیم که بدن در یک زمان می تواند جذب کند 500 میلی گرم است. بنابراین بهتر است دفعات مصرف در طی روز افزایش یابد.
نیاز بدن به ویتامین D از طریق نور خورشید، رژیم غذایی و یا مکمل ها تأمین می شود. مقدار مصرف توصیه شده روزانه بین 400 تا 800 واحد است و بیش از این مقدار تنها به تجویز پزشک قابل مصرف است. (در بیماران کلیوی مقدار مصرف ممکن است کاهش نیز یابد)
بنابراین با ورزش منظم، کنترل وزن، توجه به داروهای مصرفی، ممانعت از مصرف سیگار و الکل، کاهش مصرف کافئین و استفاده از یک رژیم غنی از کلسیم و ویتامین D می توان با این بیماری مقابله کرد.
| < قبلی | بعدی > |
|---|
