حميده احمديان راد
گروهي از دانشمندان منبع احتمالی مقادير عظيمي از دی اکسید کربن که تقریباً 18000 سال قبل به پایان عصر یخبندان منجر شده را پیدا کرده اند. اين دانشمندان براساس شواهدي عینی نشان داده اند که در طول آخرين عصر يخبندان، دی اکسید کربن زيادي در بخش هاي عميق اقیانوس محبوس بوده و پس از اين كه اين دي اكسيد كربن راكد راهي به بيرون پيدا كرده به پايان يافتن عصر يخبندان منجر شده است. مدت ها بود كه اين موضوع به صورت فرضيه اي مطرح بود. ولي راهي براي اثبات آن پيدا نمي شد.
اين گروه از دانشمندان كه تيمي بين المللي به رهبري دكتر لوك اسكينر از دانشگاه كمبريج هستند، با کار بر روی رسوبات دریایی اي كه از کف اقیانوس منجمد جنوبی به دست آورده اند اين فرضيه را اثبات كرده اند. بررسي پوسته های رها شده جانوران ریزی به نام فرامینيفرال اforaminifera راهي بود كه اين دانشمندان براي اثبات نظريه برگزيدند.
به اين ترتيب كه آنها با اندازه گیری مقدار کربن 14 موجود در اين پوسته هاي غوطه ور در کف دریا و مقايسه آن با كربن موجود در جو، توانستند طول مدتی که دی اکسیدکربن در اقیانوس محبوس بوده است را پیدا کنند. کربن 14 بعد از گذشت مدت زماني فاسد مي شود و بنابراین کربنی که مدت طولانی تري در عمق دریا محبوس می شود ، حاوی کربن 14 کمتری است.
دکتر اسکینر می گوید:«نتایج تحقيق نشان می دهد که در طول عصر یخبندان گذشته، دی اکسید کربن در حال گردش در آب هاي عمیق حول قطب جنوب، خیلی طولانی تر از امروز در اعماق آب محبوس بوده است.»
آخرين عصر يخبندان مربوط به 20 هزار سال پيش است و اين دانمشندان مي گويند كه فرایندهای ترکیبی خود اقیانوس موجب شده در طول دوره های یخبندان دی اکسید کربن بیشتری در آن محبوس شود.
درسراسر دومیلیون سال گذشته (کواترنری)، زمین به طور متناوب بین عصرهاي یخبندان و دوره هاي بین یخبندان كه گرم تر بوده در نوسان بوده است. این دگرگوني ها هم اساساً دراثر تغییرات به وجود آمده در مدار زمین به حول خورشید ایجاد شده است. (تئوری میلانکویک).
اما تغییرات به وجود آمده در مدار زمین تنها به صورت تسريع كننده روندهاي عصرهای یخبندان عمل مي كرده. به اين ترتيب كه خورشید به عنوان عاملي مثبت در ايجاد عدم تعادل در انرژی جهاني عمل مي كرده است. بروز تغییرات در دی اکسید کربن جو یکي از مهم ترین بازخوردهای مثبت اين واقعه بوده. اما آن چه كه موجب مي شده تا این تغییرات در دی اکسید کربن جو به وجود آيد نامشخص باقی مانده بود.
از آن جايي که اقیانوس مخزن بزرگ و پویای کربن است، این ظن وجود داشت که تغییرات در گردش خود اقیانوس باید نقشي اصلی را در این تغییرات بزرگ در ميزان دی اکسید کربن جو ايفا كرده باشد. به علاوه، به نظر مي رسد كه اقیانوس منجمد جنوبی در اطراف قطب جنوب نيز یک مرکز مهم کنش بوده باشد، چراکه این جا جايی است که آب هاي عمیق اقيانوس می توانسته به سطح دریاها راه یابد و دی اکسید کربن را به جو بفرستد.
به اين ترتيب دانشمندان فکر می کنند که دی اکسید کربن زيادي که در طول عصرهاي يخبندان در عمق اقیانوس محبوس بوده، به خاطر فرايندهاي خود اقيانوس از عمق اقیانوس منجمد بيرون داده شده و به آب شدن جهانی یخ ها در تقريباً هر صد هزار سال یا بیشتر كمك كرده. اگر این تئوری درست باشد در پایان هر عصر یخبندان حجم عظيمي از کربن از اقیانوس به جو انتقال يافته است.
ميزان كربني كه به بيرون داده شده تقریباً مساوی با تغییرات در ميزان دی اکسید کربني است كه از زمان شروع انقلاب صنعتی به وجود آمده.
اگر این تئوری درست باشد، ما با انتقال حجم عظيمي از کربن از اقیانوس به جو مواجهيم که در پایان هر عصر یخبنداني به وجود آمده است. این امر باید در غلظت نسبی رادیوکربن (کربن 14) در اقیانوس و جو هویدا باشد.
به اين ترتيب با پيدا شدن شواهدي مبني بر آزادی سریع دی اکسید کربن در پایان عصر یخبندان، اين تحقیق نشان مي دهد که چگونه چرخه هاي اقیانوسي بعد از زمان نسبتاً كوتاهي به ميزان زيادي تغيير مي كند.
اين يافته ها بر این واقعیت تأکید می کند که اقیانوس استخری بزرگ و پويا از كربن است. بنابراين پمپ دی اکسید کربن آن به داخل دریاهاي عميق را مي توان راه دنبال کردن تغییرات آب و هوایی به حساب آورد. چنین دی اکسید کربنی در نهایت به سطح دريا و بالاي آن مي رود و این که چه مدت در آن جا باقی می ماند به وضعیت گردش اقیانوس بستگی دارد. همان روندي كه در پايان آخرين عصر یخبندان رخ داد.
منبع: http://www.sciencedaily.com/releases/2010/05/100527141959.htm
| < قبلی | بعدی > |
|---|
