حمیده احمدیان راد
سوپرنوا ستاره در حال انفجاری است كه قبل از اين كه به مرحله ای برسد که به تدريج از ديد محو شود، مي تواند ميلياردها بار روشن تر از خورشيد شود. بالا ترين حد روشني وقتي ست كه ستاره منفجر شده است و همين ممكن است يك كهكشان كامل را تحت الشعاع قرار دهد. انفجار، يك ابر بزرگ از گرد و غبار و گاز را به داخل فضا پرتاب مي كند. جرم مواد پرتاب شده ممكن است ده برابر جرم خورشيد باشد.
ستاره شناسان دو نوع سوپرنوا را تشخيص مي دهند. نوع يك و نوع دو. سوپرنوای نوع يك شايد در ستارگان دوگانه مشخصي رخ بدهد. ستاره دوگانه يك جفت ستاره نزديك به هم هستند که در حوالی همديگر مي گردند. سوپرنوای نوع يك ممكن است در دوگانه هايي كه يكي از ستارگانش كوچك و متراكم است و كوتوله سفيد نام دارد، رخ دهد. اگر دو ستاره به قدر كافي به يكديگر نزديك باشند، كشش جاذبه اي كوتوله سفيد، جرم را از شريك بزرگ تر به سمت خود مي كشد. موقعي كه كوتوله سفيد به جرمي حدود 4/1 برابر خورشيد مي رسد، واژگون و سپس منفجر مي شود.
سوپرنواي نوع دو از مرگ تك ستاره اي كه جرم خيلي بيشتري نسبت به خورشید دارد, ناشی مي شود. موقعي كه چنين ستاره اي شروع به سوختن مي كند، هسته آن به سرعت در خود واژگون مي شود و ناگهان انرژي وحشتناكي در شكل نوتروني (نوعی ذره زير اتمي) و تابش الكترومغناطيس (انرژي مغناطيسي و الكتريكي) آزاد مي شود. اين انرژي باعث مي شود كه ستاره به صورت يك سوپرنوا فوران كند.
بیشتر سوپرنواها چند روز بعد از این که رخ مي دهند به حداکثر روشنی می رسند و براي چند هفته به طور متراكم مي درخشند. بعضي از سوپرنواها در عرض ماه ها محو مي شوند. سوپرنواهای دیگر بعد از يك دوره چند ساله محو مي شوند. سوپرنواها همچنين از نظر مقدار و تركيب موادي كه بيرون مي دهند، متفاوتند.
سوپرنواها همچنين مي توانند پشت انواع اشياء آسمانی گم شود. بعد از چند انفجار سوپرنوايي ممكن است در نهايت يك ستاره متراكم كوچك باقي بماند كه اصولاً از نوترون ها و يا شايد ذرات اوليه اي به نام پولسار تشكيل شده است. چنين ستاره اي ستاره نوتروني ناميده مي شود. ستارگان نوتروني ای که به سرعت در حال گردش و به مقدار زياد مغناطيسي هستند، پولسار ناميده مي شوند. بعد از انفجارهاي ديگر ممکن است شئي به نام سياهچاله به وجود بيايد. يك سياهچاله چنان نيروي جاذبه قدرتمندي دارد كه حتي نور نيز نمي تواند از آن فرار كند. در بعضي از موارد هم، اصلاً هيچ شيئي و هيچ باقيمانده اي از انفجار سوپرنوا نمي ماند.
دانشمندان باور دارند كه سوپرنوا همه عناصر سنگين تر مثل آهن، طلا و اورانيوم را كه روي زمين پيدا مي شوند و در اشياء خارج از منظومه شمسي هم وجودشان آشكار شده, به وجود می آورد. همچنين شواهدي وجود دارد كه بعضي از اشعه عظيم و كيهاني با انرژي بالا از سوپرنوا سرچشمه مي گيرند.
در سال 1054 ستاره شناسان چيني يك سوپر نوا را ثبت كردند كه به قدري روشن بود كه در طول روز نيز قابل مشاهده بود.
در سال 1987 يك سوپرنوای نوع دو در ابر بزرگ ماژلاني، نزديك ترين كهكشان به كهكشان راه شيري، قابل مشاهده شد. اين اولين سوپرنوايي بود كه در تقريباً 400 سال اخير با چشم غير مسلح مشاهده شده است.
| < قبلی | بعدی > |
|---|
