ترجمه: حمیده احمدیان راد
الآن كه شما به آسمان شب نگاه مي كنيد، سخت است كه مكان شلوغ و پلوغ و پرآشوب منظومه شمسي را در ميلياردها سال قبل تصور كنيد. منظومه شمسي حالا آرام به نظر مي رسد. در حالي كه در ابتدا كه منظومه شمسي شكل گرفت، سيارك ها و اشياء ديگر به طور مرتب به همديگر ضربات محكم مي زدند و بعضي وقت ها تخته سنگ های عظیمی با هم تصادف مي كردند. در نهايت اين برخوردها براي هميشه سطح سياره ها را تغيير دادند و بعضي از اين سنگ ها در نهايت به ماه ها تبديل شدند. حالا دانشمندان مي گويند كه يكي از اين تخته سنگ ها با نيمكره شمالي همسايه ما، مريخ، تصادف كرده است.
سنگی که با مریخ برخورد کرده و چهره آن را تغییر داده
يافته هاي آنها به پرسشی كه مدت هاي طولاني بود که ذهن آنها را مشغول كرده بود پاسخ مي دهد. اين پرسش اين است كه چرا نيمكره هاي شمالي و جنوبي سياره سرخ اين قدر متفاوت از هم به نظر مي رسند.
بحث درباره علت تفاوت نیمکره شمالی و نیمکره جنوبی مریخ بيش از 30 سال قبل شروع شد. زماني كه دانشمندان ناسا فضاپيماي "وايكينگ" را به مدار دور مريخ فرستادند. فضاپيما اولين نقشه هاي با نماي نزديك و تصاويري از هر چيزي كه در سطح مريخ ديده مي شد را به زمين ارسال كرد.
در كمال تعجب اين تصاوير نشان دادند كه بخش شمالي مريخ خيلي متفاوت از بخش جنوبي سياره به نظر مي رسد. يعني در حالي كه نيمكره شمالي صاف و بدون پستي و بلندي به نظر می رسید، نيمكره جنوبي ناهموار بود و جابجا در آن چاله ها و كوه ها وجود داشتند. سپس فضاپيماي ديگر ناسا يعني Mars Global Surveyor نشان داد كه پوسته سياره در نيمكره جنوبي ضخيم تر از پوسته نيمكره شمالي است. برای آشنایی با تاریخچه اکتشافاتی که بر روی مریخ انجام شده اینجا را کلیک کنید.
در حقيقت به طور كلي نيمكره جنوبي مريخ چهار كيلومتر بلندتر از نيمكره شمالي سياره است. چگونه چنين چيزي ممكن است؟ اين مشاهدات سرفصل بحث هايي شد كه چند دهه ادامه يافت. بعضي ها حدس مي زدند که فعل و انفعالاتی که در زير سطح سياره رخ داده، موجب شده نيمكره هاي شمالي و جنوبي سياره پوسته هاي مختلفي داشته باشند. برخی فكر مي کردند كه برخورد تعداد زيادي از شهاب سنگ ها، ستاره هاي دنباله دار و يا اشياي ديگر در طول زمان، پوسته مريخ را در نيمكره شمالي تغيير داده است. تعداد ديگري از دانشمندان نيز حدس مي زدند كه تنها يك برخورد و تنها از يك شيء دو چهره مختلف از سياره را به وجود آورده است.
با مطالعه داده های دو فضاپيما، يعني "اديسه مريخ ناسا" و "سرويور گلابل مريخ" يك تيم از دانشمندان سياره شناس توانستند زير سطح آخرين گدازه اي كه روي سطح مريخ جاري است را ببينند. درست مثل سطح زمين، آتش فشان ها به شكل دوره اي گدازه روي سطح مريخ جاري مي كنند. اين گدازه جلوي مشاهدات دانشمندان از سنگ بستري كه زير لايه سطحي سياره است را سد كرده بود.
اما سرانجام آنها در زير گدازه يك چاله عظيم به اندازه مجموع قاره هاي آسيا و اروپا همراه با استراليا پيدا كردند كه در مرز بين نيمكره شمالي و نيمكره جنوبي واقع شده بود. دانشمندان مي گويند اين كشف كليد مهمي براي حل معما است.
"جفري آندروهانا"، يكي از دانشمندان سياره شناس در مؤسسه "فناوري ماساچوست" مي گويد:"اين يك چاله بيضي شكل در مرز دو نيمكره است و تنها يك راه شناخته شده براي به وجود آمدن چنین چاله اي وجود دارد و آن هم برخورد است".
يافته هاي دیگر هم از نظريه برخورد حمايت بيشتري كردند. حالا دو گروه از محققان از برنامه هاي رايانه اي استفاده می کنند تا ببينند كه چه نوع برخوردي مي توانسته ظاهري دوگانه به مريخ داده باشد. آنها يك سري از فيلمنامه هاي رايانه اي ساخته اند كه در آنها اشياي مختلف با سرعت ها و زواياي مختلف با مريخ تصادف مي كنند.
آنها بر این اساس تخمین زده اند كه شيئي به اندازه پلوتون که با سرعت 32 هزار كيلومتر در ساعت به مریخ برخورد کرده انرژي كافي اي ايجاد كرده تا پوسته شمالي سياره منفجر كند.
"فرانسيس نيمويك" دانشمند سياره شناس از دانشگاه كاليفرنيا كه برخي از اين شبيه سازي هاي رايانه اي را انجام داده مي گويد:"شيئي بزرگ به مريخ سيلي زده و پوسته يك نيمكره از اين سياره را شخم زده".
مشاهدات جديد اين ايده كه فرايندهايي در زير سطح سياره موجب تفاوت دو بخش سياره شده را تأييد نمي كند. اما يك دانشمند سياره شناس از دانشگاه كرنل مي گويد":خوب است كه يك ايده قديمي را بگيريم و امكان پذيري واقعي فيزيكي آن را بررسي كنيم".
| < قبلی | بعدی > |
|---|
