حميده احمديان راد
آموزش و پرورش در همه كشورهاي جهان مسئله بزرگی براي دولت ها است. حتي پيشرفته ترين نظام هاي آموزش و پرورش جهان مدام تئوري هاي جديدي ارايه مي دهند و مي كوشند با ايجاد تغييرات لازم در نظام آموزش و پرورش خود، براي رويارويي با شرایط عصر جديد آماده شوند. يكي از پيشروترين كشورها در اين زمينه انگليس است. انگليسي ها به صرف هزينه هاي زياد براي تغييرات دايم در نظام آموزشيشان مشهورند. با اين همه آنها هميشه از نظام آموزشي خود ناراضيند و در نتيجه اين تغييرات را به طور دايم اعمال مي كنند. به عنوان مثال آخرين نظريه آنها اين است كه بايد از سن دو سالگي آموزش جدي را به كودكان آغاز كرد.
يكي از بزرگ ترين موضوعاتي كه آموزش و پرورش ما هم در عصر جدید مي تواند به آن بپردازد ايجاد سيستم آموزش فعال در کلاس هاي درس است تا دانش آموز فکر کند و کار کند و معلم افکار دانش آموزان را هدایت کند. به عبارتي لازم است آموزش و پرورش از حالت حافظه محوري خارج شود.
همچنين لازم است حداقل آموزش ها و مهارت هایی که دانش آموزان براي ورود به عرصه كار و زندگي نیاز دارند به آنها داده شود. این آموزش هم فقط سواد خواندن و نوشتن نیست. چراكه مفهوم سواد درجهان امروز تغيير كرده است. آموزش باید جزو ذات دانش آموز شود تا او بتواند تحلیل کند و مسأله حل کند و گلیم خودش را از آب بیرون بکشد و نيز توانايي كار با رايانه را براي كسب و تحليل اطلاعات داشته باشد.
در تعريف سواد تجديد نظر كنيم
با ورود به قرن ۲۱ ميلادى و گذار از جامعه صنعتي به جامعه اطلاعاتي، سواد ديگر همان معنى كلاسيك توانايى خواندن و نوشتن را ندارد. بلكه مفهوم سواد، سواد الكترونيكى و به عبارتى توانايى استفاده از رسانه هاى الكترونيكى به خصوص اينترنت است و مؤلفه هاى ديگرى را هم دربرمى گيرد. همين سطح سواد الكترونيكى و به روز شدن اطلاعات فارغ التحصيلان يكى از مهم ترين مسایل پیش روی كشورهاى در حال توسعه از جمله ايران، در قرن ۲۱ به شمار مى آيد. چرا كه در جامعه اطلاعاتى كسى كه خواندن و نوشتن مى داند و حتى فراتر از آن تحصيلات عالى دارد ولى به عنوان مثال نحوه استفاده از اينترنت را نمى داند باسواد تلقى نمى شود. همين امر تغيير بنيادين در نظام هاى آموزشى را مى طلبد. در حالي كه در كشور ما هنوز تعداد رايانه نسبت به جمعيت بسيار كم است و هنوز دانش آموزان زيادي پيدا نمي شوند كه به رايانه دسترسي داشته باشند يا نحوه استفاده صحيح از رايانه را بدانند. برای کسب اطلاعات بیشتر در زمینه معنی تازه سواد اینجا را کلیک کنید.
در حالی که رايانه و عصر اطلاعات نحوه تدريس و ارزشيابى و برنامه هاى درسى مدارس را تغيير داده و مى دهد. در مدارس جديد دانش آموزان مى آموزند تا انبوهى از اطلاعاتى را كه از اينترنت مى گيرند پردازش كنند و از اين اطلاعات در جهت يادگيرى بيشتر استفاده كنند. همچنين آنها مى توانند با منابع علمى جهان ارتباط برقرار كنند. در اين شرايط اگر دانش آموزان ما سواد الكترونيكى نداشته باشند، نمى توانيم انتظار داشته باشيم كه در آينده همگام با تحولات جديد پيش بروند. چراكه تجار با سواد الكترونيكى مى توانند بهتر تجارت كنند، كارمندان مى توانند مهارت هايشان را افزايش دهند و مديران دانش مديريتشان را افزايش دهند.
بنابراين اگر ما مى خواهيم در دسته كشورهاى پيشرفته باشيم و فرهنگ خود را اشاعه دهيم لازم است نهضت سوادآموزى الكترونيكى را جدى بگيريم و آموزش و پرورش سواد الكترونيكي را در سرلوحه اهداف خود قرار دهد. در درجه اول لازم است رايانه و اينترنت با قيمت ارزان در دسترس همه قرار بگيرد و همه رايانه را جزو وسايل ضرورى منزل خود به شمار آورند و دانش آموزان در همه مدارس از جمله در مناطق محروم رايانه و اينترنت در اختيار داشته باشند. همچنين از آن مهم تر لازم است كه در درجه اول معلمان آموزش ببينند تا بتوانند خودشان از رايانه و اينترنت به بهترين وجه استفاده كنند و شيوه استفاده از رايانه و اينترنت و تحقيق را به دانش آموزان بياموزند.
آموزش مهارت هاي غير درسي ضروري است
نظام هاي آموزشي بسياري از كشورها هدف ايجاد مهارت هاي غير درسي را براي ورود به بازار كار و افزايش آستانه تحمل و بردباري براي مواجهه با پيچيدگي هاي جوامع امروزي جدي مي گيرند. اما با وجود گام هايي كه برداشته شده ما هنوز نتوانسته ايم آموزش هاي متناسب با فناوري هاي قرن ۲۱ را در نظام آموزش و پرورشمان لحاظ كنيم و همچنان جاي خالي بسياري از مباحث مربوط به مهارت هاي زندگي در نظام آموزشي ما به چشم مي خورد.
بعضي از اين مهارت ها، مهارت هايي هستند كه هم در محيط كار و هم در زندگي روزمره و خانوادگي لازمند. به عنوان مثال مي توان از مهارت حل مشكل، مهارت تحليل و روابط عمومي نام برد. بنابراين از نظام آموزشي انتظار مي رود حداقلي از مهارت هايي كه مردم به آنها نياز دارند را آموزش دهد. با كاسته شدن از جمعيت دانش آموزي، نظام آموزشي مي تواند در كلاس هايي كه از جمعيت آنها كاسته شده، مهارت هايي نظير كار گروهي را به دانش آموزان آموزش دهد.
واقعيت اين است كه بر اساس شيوه هاي جديد آموزشي دنيا، ديگر نظام هاي آموزشي انبوهي از اطلاعات ريز را آموزش نمي دهند و شيوه حافظه محوري را كنار گذاشته اند. بلكه توانايي حضور ذهن، تشخيص، انتخاب، استدلال و مشاركت را مي آموزند. در عصر جديد كساني كه مي خواهند وارد بازار كار شوند بايد توانايي مناظره، تمركز و گزينش اطلاعات را داشته باشند. به اين ترتيب از اين توانايي برخوردار مي شوند كه به عنوان مثال با رجوع به اينترنت اطلاعات مورد نيازشان را تامين كنند و خود را در هر زماني با مقتضيات حرفه خودشان و يا هر حرفه جديدي كه مي خواهند وارد آن شوند وفق دهند.
مرتضي خلخالي كارشناس باسابقه آموزشي مي گويد: "دانش آموزان بايد مهارت جست و جوي منابع مورد نياز و استفاده از داده ها و كتاب هاي مرجع و راهنما و امكانات رايانه و اينترنت را براي انديشيدن و ابداع داشته باشند و فرصت هاي فراواني براي مشاهده، جست و جو، پيشنهاد طرح ها و اجراي آنها، ارزيابي شواهد و نتايج و استفاده از بازخوردها براي تعديل مسير در اختيارشان قرار دهيم".
برای کسب اطلاعات بیشتر در زمینه مهارت هایی که برای ورود به عرصه زندگی و کسب و کار لازم است اینجا را کلیک کنید.
مي توان آموزش كارآفريني را در كتاب ها گنجاند
در كشور ما مدتي است كه كارآفريني اهميت زيادي يافته است و بسياري از دستگاه هاي دولتي و سازمان ها برنامه هايي را براي افزايش تعداد كارآفرينان تدارك ديده اند. منتها تجربه موفق ساير کشورها نشان می دهد که برای پرورش انسانهای کارآفرين بايد مفاهيم مربوط به کارآفرينی به شکل پر رنگی در کتابهای درسی گنجانده شود. مدتها است کشورهای پيشرفته به اين نتيجه رسيده اند که برای اين که نسل بزرگسال کارآفرينی پرورش دهند، بايد آموزش کارآفرينی را از دوران کودکی و نوجوانی آغاز کنند. چراكه کودکی که با پول و کسب و کار درست و شرافتمندانه آشنا می شود، در آينده نيز انسانی خلاق و پولساز خواهد بود. جامعه ما نيز به وجود چنين انسان هايی نياز مبرمی دارد.
ژاين نخستين کشوری بود که آموزش کارآفرينی را از مدرسه شروع کرد. به اين ترتيب نوجوانان ژاپنی در دبيرستان های اين کشور آموختند که چگونه بايد در حين تحصيل کار کنند و از کار خود سود به دست آورند. آنها به اين ترتيب به جهش صنعتی کشورشان کمک کردند. اين تجربه و تجربه موفق ساير کشورها نشان می دهد که برای پرورش انسان هايی کارآفرين بايد مفاهيم مربوط به کارآفرينی به شکل پررنگی در کتابهای درسی ايران نيز گنجانده شود.
از طرف ديگر هم براي اين كه انسان هاي كارآفريني داشته باشيم، بايد به دانش آموزان كمك كنيم كه خلاقيتشان را حفظ كنند. روانشناسان می گويند كه بيشتر کودکان زير 5 سال ايرانی خلاق اند ولی فقط تعداد کمی از آنها بعد از 5 سالگی خلاقيت شان را حفظ می کنند. اين به معنای آن است که نحوه آموزش و پرورش کودکان ما صحيح نيست. ما در خانه و مدرسه ذهن بچه هایمان را با اطلاعات از پيش تعيين شده پر می کنيم و اين رويه را تا پايان دوران مدرسه ادامه می دهيم. به این ترتيب کودکان و نوجوانان ما توانايی کشف، اختراع، استنتاج و نيز قوه خلاقيت شان را از دست می دهند. به اين ترتيب نمی توانيم چنان که بايد افراد کارآفرين پرورش دهيم. برای کسب اطلاعات بیشتر به مطلب "آیا با آموزش می توان کارآفرین شد؟" مراجعه کنید.
ايراد نوع آموزش ما در اين زمينه اين است که از پيش تعيين شده است. در حالی که بچه ها خودشان بايد به جست و جوی اطلاعات بپردازند و با محرک های گوناگون از جمله ارتباط با طبيعت، افراد و فیلم های مناسب مواجه شوند.
موضوع ديگري كه در آموزش و پرورش كشورهاي پيشرفته جدي گرفته مي شود اين است که همه کودکان بايد دوره پيش دبستانی را بگذرانند. در مهد کودک های اين کشورها هم امکانات زيادی برای توسعه تفکر خلاق بچه ها ايجاد شده و برای هر گروه سنی محيط های بازی و اسباب بازی های ويژه مهيا شده است. مهدهای کودک در اين کشورها، پرورش خلاقيت های ذهنی، مهارتهای فيزيکی، مهارت های ارتباطی و گفتاری، خلاقيت و حس استقلال را هدف قرار داده اند. تمام اينها دست به دست هم می دهد که از کودکان امروز، افرادی با ايده های نو و کارآفرينانه به وجود بيايد.
در نهايت اجباري شدن آموزش پيش دبستاني از نيازهاي مبرم نظام آموزش ما است.
البته شرط موفقيت تمام اين برنامه ها معلمان هستند. معلمان بايد به طور مداوم آموزش ببينند و مطمئن شويم كه با علاقه وارد اين حرفه مي شوند. چرا كه تا زمانى كه معلمان متحول نشوند، نمى توان اميدى به تغيير شيوه آموزش و پرورش داشت. حالا که تعداد دانش آموزان کاهش يافته مي توان به بازآموزی معلمان پرداخت و حتی آنها را به خارج اعزام كرد و یا از استادان خارجی برجسته دعوت كرد تا به معلمان آموزش دهند و به تحول در نظام آموزش و پرورش كمك كنند.
این مطلب پیش از این در روزنامه ایران چاپ شده است.
| < قبلی |
|---|
