حميده احمديان راد
در شهر پاريس كبوترها بدون هيچ نگراني اي در پياده روها كنار مردم راه مي روند. اين پرندگان كه سال ها است كسي مزاحم آنها نمي شود به قدري از بابت مردمي كه به حفاظت از محيط زيست بها مي دهند مورد ملاطفت قرار گرفته اند كه به نظر مي رسد ديگر حتي پرواز كردن را فراموش كرده اند و گاهي خودشان به معضلي براي شهرداري تبديل مي شوند. البته بحران محيط زيست ناشي از آلودگي هواي اين شهر نيز به گونه اي نيست كه پرندگان را از آن فراري دهد.
شهروندان برخي از كشورها نيز لباس هاي را كه از اجزاي بدن جانوران كمياب درست شده است را نمي پوشند تا به شكار و تجارت اين جانوران رونق نبخشند.
البته دقت و حساسيت مردم برخي از كشورها به حفظ محيط زيست تنها منحصر به دوست داشتن جانوران يا استفاده از اجناس درست شده از اعضاي بدن جانوران نظير پوست، عاج فيل و لاك لاك پشت نمي شود.
در اين كشورها مردم به زباله هاي رها شده در طبيعت، فاضلاب هاي صنعتي، قطع بي رويه درختان، نحوه استفاده از كودها و سموم شيميايي، حفظ سلامت رودها و آب هاي جاري و ... حساسند و هر ازگاهي شاهد فعاليت حاميان محيط زيست در اين كشورها هستيم كه به روش هاي مختلف و خلاقانه توجه خود را به حفظ محيط زيست نشان مي دهند. درواقع آنها مي دانند كه دولت ممكن است در انجام وظيفه خود نسبت به حفاظت از محيط زيست اهمال كند. بنابراين خود شهروندان بايد به حفظ محيط زيست بپردازند.
طبيعي است كه چنين حساسيتي نسبت به محيط زيست يك شبه و با زور و اجبار صرف به وجود نيامده است. بلكه حاصل سال ها آموزش در سطح عموم و به ويژه به كودكان و نوجوانان بوده است.
تبديل كردن امر حفاظت از محيط زيست به يك باور ذهني و عادت تنها راهي است كه در نهايت به حفظ محيط زيست مي انجامد. بهترين زمان براي ايجاد چنين باوري نيز از دوران كودكي است. در اين زمينه مدارس نقش حياتي دارند. اما آن چه مشخص اين است كه مديران و معلمان مدارس هنوز در اين زمينه حساسيت لازم را پيدا نكرده اند.
به عنوان نمونه مي توان به نتايج تحقيقي كه در سال 2006 به وسيله دو گروه پژوهشگران ايراني و هندي منتشر شد اشاره كرد. اين تحقيق در مدت دو سال در 103 مدرسه در شهرهاي ميسور هند و تهران انجام شد و يكي از نتايج جالب آن اين بود كه در شهر تهران كه ميزان آلودگي هوا بسيار زياد است آگاهي معلمان مدارس متوسطه اين شهر درباره آلاينده ها به طور قابل توجهي كمتر از معلمان شهر ميسور هند است. به نظر اين محققان كليد موفقيت در آموزش هاي زيست محيطي آگاهي هاي آموزگاران است و به سختي مي توان انتظار داشت كه دانش آموزان مدارسي كه معلمانشان در زمينه مسايل زيست محيطي آگاهي كمتري دارند، قادر به كسب مهارت هاي لازم براي حفظ طبيعت و ارتقاي كيفيت محيط زيست در منطقه خود باشند. در نهايت از دو دولت هند و ايران به طور قاطع خواسته شد تا دوره هاي آموزشي مرتبط با محيط زيست را براي معلمان مدارس تدارك ببينند و به همين نسبت امكانات كمك آموزشي بيشتري در اختيار معلمان مدارس قرار دهند.
در همين زمينه مادر يك كودك دبستاني به نمونه اي از عدم حساسيت در مدارس نسبت به موضوعات زيست محيطي اشاره مي كند. او مي گويد:«فكر مي كنم روزانه در هر كلاسي از مدرسه پسر من يك سطل زباله كيسه نايلون جمع مي شود. چون بچه ها پس از خوردن خوراكي ها نايلوني را كه در آن ساندويچ و غيره برده اند را دور مي ريزند. معلم ها هم نمي گويند كه اين نايلون ها را به منزل برگردانيد و مجدداً از آنها استفاده كنيد و يا آنها را تشويق نمي كند كه كمتر نايلون مصرف كنند. خود من از هر روشي كه مدرسه براي حفظ محيط زيست به فرزندم آموزش دهد استقبال مي كنم و خودم هم آن را به كار مي بندم چون نسبت به حفظ محيط زيست حساسم. اما متأسفانه تاكنون نديده ام كه در مدرسه در زمينه حفظ محيط زيست نكته جديد و عملي اي به فرزندم ياد بدهند».
اين در حالي است كه كودكان ما خيلي زود مداد در دست مي گيرند و بر روي كاغذ نقاشي مي كنند يا مشق مي نويسند. به اين ترتيب مي توان به آنها اين گونه آموزش داد كه همه اينها از چوب درست شده اند و با تراشيدن زياد مدادها يا مصرف بيهوده كاغذها نبايد موجب قطع درختان شد. در حين آموزش درباره هر عنصر طبيعي هم مي توان شيوه حفظ آن را آموزش داد. آموزش درباره ارزش آب، آموزش درباره ارزش گياهان با كمك به كودك در كاشت دانه و مراقبت از آن، شيوه هاي بازيافت زباله و ... همگي در كلاس هاي مدرسه امكان پذير است و مي تواند مكمل درس ها باشد.
مرتضي خلخالي كارشناس آموزشي با اشاره به تحولات جهان در زمينه برنامه ريزي درسي به شيوه هاي انجام اين قبيل آموزش ها در مدارس اشاره مي كند. او مي گويد:«تحولي كه در طراحي رويكردهاي برنامه ريزي و طراحي كتاب هاي درسي در جهان به ويژه براي خردسالان انجام شده حاوي كاربست رويكرد تلفيقي و از آن مهم تر ميان رشته اي است. در اين رويكرد مرز ميان درس ها و نظام هاي رشته اي مختلف كم و بيش رنگ مي بازد و بسياري از مباحث درسي هم ميان خود و هم با زندگي روزمره انسان و محيط زيست مرتبط مي شود. مطابق اصول روانشناسي پرورشي از قبيل نظريه گشتالت مي دانيم كه دست كم هنگامي كه پديده هاي طبيعي محيط زيست كنجكاوي كودك يا خردسال را تحريك مي كند، او در صدد برمي آيد كه واقعيت ها را با آن چه كه در طبيعت و در زندگي خويش با آن روبه رو است توجيه كند. تلفيق مفاهيم و تدريس يكپارچه و كل نگرانه بسياري درس ها مانند علوم تجربي يا علوم اجتماعي به يادگيري معني دارتر و جذاب تر مي انجامد».
برخي از كشورها پا را از اين فراتر گذاشته و مي كوشند در كتاب هاي درسي دانش آموزان را به شكل علمي با مشخصات گياهان و جانوران بومي خود آشنا كنند.
خلخالي مي گويد:«كشور ايتاليا به علت توانايي علمي و برخورداري از متخصصان برنامه ريزي و روش ها، طرح عظيم زيست شناسي دبيرستاني آمريكا را اقتباس كرده و به جاي بررسي جانوران و گياهان آمريكايي، بيشتر از مثال هاي زيست محيطي خود استفاده مي كند. تمامي دانش آموزان انگلستان نيز از سال 2002 موظف به آموختن درس شهروندي طي يك برنامه درسي ملي هستند. در اين برنامه علاوه بر آموزه هايي براي رشد ابعاد وجداني و پرهيزكاري و ... پروراندن مسئوليت پذيري نسبت به مسايل زندگي و زيست محيطي لحاظ شده است».
آموزش نحوه حفاظت از محيط زيست در مدارس و افزايش دانش و آگاهي كودكان و نوجوانان در مناطقي كه طبيعت منحصر بفرد و يا حفاظت شده دارند حتي مي تواند به آهسته شدن و يا توقف روند نابودي محيط زيست نيز بينجامد. همچنين از جرايم خاص اين مناطق نظير شكار غيرمجاز يا قطع درختان نادر مي كاهد و فراتر از آن بر حاميان محيط زيست اين مناطق مي افزايد. ايجاد حس قدرشناسي نسبت به مواهب محيط زيست و زندگي و نيز توجه به صرفه جويي از نتايج ديگري است كه آموزش حفاظت از محيط زيست در دانش آموزان به جا مي گذارد.
مدارس سبز، مدارسي منطبق با اصول حفظ محيط زيست
از واژه هايي كه به تدريج جاي خود را در جهان و نيز ايران باز مي كند، مدارس سبز است. در طراحي اين مدارس به محيط زيست و ايجاد فضاي سالم براي دانش آموزان توجه زيادي مي شود.در برخي از مدارسي كه به آنها مدارس سبز اطلاق مي شود بام ساختمان مدرسه مملو از گل و گياه است. به عنوان مثال براي درست كردن باغچه اي بر روي بام مدرسه اي در شيكاگوي آمريكا از گياهان خودرو استفاده شده كه نيازي به آبياري ندارند. در اين مدرسه كلاس علوم در بام و ميان گل ها و گياهان برگزار مي شود و حتي دانش آموزان مي توانند لانه سازي كبوتران را نيز ببينند. نحوه طراحي اين مدرسه به گونه اي است كه كاملاً با اصول صرفه جويي در مصرف انرژي و حفاظت از محيط زيست منطبق است. در اين مدرسه كمتر از حد معمول آب مصرف مي شود و انرژي برق از منابع قابل تجديد به دست مي آيد. به اين ترتيب دانش آموزان با زندگي گياهان آشنا مي شوند، نسبت به حفاظت از محيط زيست حساس مي شوند و با شيوه هاي صرفه جويي در مصرف انرژي آشنا مي شوند.
به هر صورت بسياري از آلودگي هاي زيست محيطي مثل آلودگي هوا، آلودگي آب ها و نيز مواردي نظير از بين رفتن جنگل ها و نابودي گونه هاي منحصر بفرد گياهي و جانوري ناشي از ناآگاهي افراد جامعه هستند. بنابراين آموزش در سطوح مختلف جامعه خواهد توانست جلوي بسياري از مشكلات زيست محيطي را بگيرد. در اين ميان مدارس با آموزش به كودكان و نوجوانان مي تواند در اين زمينه تأثيرات گسترده اي به جا بگذارند.
| < قبلی | بعدی > |
|---|
