حمیده احمدیان راد
طي دودهه گذشته، ستاره شناسان تقريباً 450 سياره فراخورشيدي را پيدا كرده اند. سيارات فراخورشيدي سياراتي هستند كه در خارج از منظومه شمسی قرار دارند و به دور ستارگان ديگر مي گردند. بيشتر سياراتي كه پيدا شده اند بزرگ تر از زحل هستند و ستاره شناسان از يافتن نشانه هاي حيات در آنها مأيوس هستند- چراكه آنها مانند زحل غول هايي گازي هستند كه سطحي براي راه رفتن ندارند.
اما سيارات غول آساي منظومه شمسي ما يعني مشتري، زحل، نپتون و اورانوس همگي ماه هايي دارند كه بعضي از آنها از ویژگی هایی مثل جو، حوزه مغناطيسي يا آتش فشان هاي فعال برخوردارند. این سيارات غول آسا در مناطق خارجي تر و سردتر منظومه شمسی واقع شده اند و در نتیجه قابل سکونت نیستند. این در حالی است که سيارات بزرگ سيستم هاي سياره اي ديگر ممكن است در مدارهاي ميانه و نزديك تري حركت كنند و امکان دارد آب مايع در آنها وجود داشته باشد. به اين ترتيب اگر اين سيارات ماه هايي داشته باشند -چنان كه انتظار مي رود اين گونه هم باشد- جهان هاي قابل سكونت، ديگر سيارات نيستند بلكه ماه ها هستند.
تصویری که یک هنرمند از ماه های فراخورشیدی ای که به دور سیارات گازی خارج از منظومه شمسی می گردند ساخته است
سيارات فراخورشيدي اي كه تاكنون كشف شده اند به نظر نمی رسد که شبيه سیارات منظومه شمسي ما باشند. بعضي از آنها چند برابر جرم مشتري را دارند. بعضي ستارگان ميزبانشان را به قدري محكم گرفته اند که يك سال روي اين سيارات –يك انقلاب مداري كامل در اطراف ستاره- كوتاه تر از تنها طول يك روز روي زمين است. بنابراين نامعقول نيست كه فكر كنيم كه ماه هاي فراخورشيدي هم تنوع زیادی دارند و انواعشان مثل ماه های منظومه شمسي محدود نیست.
البته هيچ كس تاكنون هيچ ماه فراخورشيدي اي را كشف نكرده است. اما بعضي از محققان فكر مي كنند می توانند این ماه ها را پیدا کنند و حتي می توانند تجزیه و تحلیل کنند که آیا آنها قابل سكونت هستند یا نه. فقط رسیدن به این هدف زمان می خواهد.
در شماره 20 مي نشريه آستروفيزيكال، گروهی از محققان گزارشي درباره وجود يك سياره با جرم زحل در منطقه ای كه منطقه قابل سكونت ناميده مي شود منتشر کردند. منطقه قابل سکونت حلقه ای در اطراف يك ستاره است كه در آن اجسامي می گردند كه ممکن است آب مايع داشته باشند. دكتر نادر حقيقي پور مدیر مؤلف این مطالعه مي گويد:«احتمال دارد كه اين سياره ماه هايي داشته باشد.»
او تصریح می کند از آن جا كه سياره تازه پيدا شده كه HIP 57050 b نام دارد تنها به اندازه زحل است، همه ماه هاي آن احتمالاً نسبتاً كوچكند. حقيقي پور مي گويد:«احتمال آن وجود ندارد که چيزهايي كه برای داشتن جهان قابل سكونت لازم است روي ماهواره هايHIP 57050 b پيدا شود.»
یک تیم از محققان هم در سال جاری میلادی کشف سیاره ای فراخورشیدی را گزارش کردند. این سیاره که COROT9b نامگذاری شد، از نظر اندازه و جرم تقریباً همانند مشتری است و در همان حدود فاصله ای که عطارد به دور خورشید می گردد، حول ستاره اش COROT9 می چرخد. در این فاصله کشش جاذبه ای ستاره میزبان باید خیلی ضعیف باشد. به طوری که ماه های سیاره COROT9b ممکن است میلیون ها کیلومتر دورتر از خودش به گردش بچرخند. یک تیم که اکثرشان فرانسویند و از طریق تلسکوپ فضایی اسپیتزر حلقه ها و ماه های اطراف COROT9b را جست و جو می کنند، ممکن است از همه خوش اقبال تر باشند و همین امسال کشف یک ماه فراخورشیدی را گزارش دهند.
گوناگونی ماه های فراخورشیدی
با وجود این که برخی از ماه های منظومه شمسی به عنوان محل هایی که امکان حیات در آنها وجود دارد مطرح بوده اند، اما مشخص شده که به سادگی زمین قابل سكونت نيستند. چراکه برخی از آنها در حاشيه منظومه شمسي مي گردند كه باعث می شود دماي سطحشان سردتر از زمین باشد. تعدادی از آنها هم به خاطر اين كه كوچكند و در نتیجه به قدر كافي با جو قوي و حوزه مغناطيسي محافظت نمی شوند تا ذرات شارژ شده باد خورشيدي را دفع كنند، قابل سکونت نیستند.
سيارات فراخورشيدي اي كه تاكنون كشف شده اند به نظر نمی رسد که شبيه به سیارات منظومه شمسي ما باشند. بعضي از آنها چند برابر جرم مشتري را دارند. بعضي ستارگان ميزبانشان را به قدري محكم گرفته اند که يك سال روي اين سيارات –يك انقلاب مداري كامل در اطراف ستاره- كوتاه تر از تنها يك روز روي زمين است. بنابراين غيرمعقول نيست كه فكر كنيم كه ماه هاي فراخورشيدي گروه هاي گوناگوني هستند و انواع آنها مثل ماهواره هاي منظومه شمسي محدود نیست.
منبع: http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=exomoons-habitability
| بعدی > |
|---|
