حميده احمديان راد
تقريباً هر آن چه كه ما در آسمان شب و بدون كمك تلسكوپ مي بينيم متعلق به كهكشان راه شيري است. صدها سياره اي هم كه تاكنون درخارج از منظومه شمسي كشف شده اند همگي به گرد ستارگاني در داخل كهكشان راه شيري مي گردند.
حالا ستاره شناسان سياره اي در خارج از منظومه شمسي يافته اند كه به نظر مي رسد در كهكشاني ديگر تشكيل شده و چند ميليارد سال پيش به كهكشان راه شيري پيوسته است. اين سياره كه بزرگ تر از سياره مشتري است، به وسيله گروهي از محققان مؤسسه ستاره شناسي ماكس پلانك در آلمان و آژانس فضايي اروپا كشف شده است.
محققان در ابتدا با استفاده از تلسكوپي كه برفراز قله كوهي در شيلي نصب شده بود ستاره اي پير را يافتند كه 2000 سال نوري از منظومه شمسي فاصله دارد. اين ستاره HIP 13044 ناميده شد.
ستاره جنبش متناوبي داشت. محققان نتيجه گرفتند كه اين جنبش به احتمال زياد از كشش جاذبه اي سياره عظيمي ناشي مي شود كه خيلي نزديك به اين ستاره به دورش مي گردد. ستاره شناسان بيشتر سيارات فراخورشيدي را با رديابي اين گونه جنبش ها يافته اند. سيارات فراخورشيدي به سيارات واقع در خارج از منظومه شمسي گفته مي شود. اما سياره تازه پيدا شده كه به واسطه نام ستاره ميزبانش HIP 13044 b ناميده شد به چند دليل شگفتي آور است.
يكي اين كه سياره HIP 13044 b اولين سياره فراخورشيدي با منشأ فراكهكشاني است. ستاره اي كه اين سياره به گردش مي گردد يعني HIP 13044 به جريان حلمي Helmi تعلق دارد. جريان حلمي به جمعيتي از ستارگان با تركيبات و مدارهاي مشابه و نامعمول اطلاق مي شود كه در داخل كهكشان راه شيري امتداد يافته اند. در سال 1999 مشخص شد منشأ جريان حلمي كهكشان كوچكي است كه به وسيله كهكشان بزرگ تر راه شيري بلعيده شده. تحقيق بعدي نشان داد كه كهكشان بلعيده شده بايد شش تا نه ميليارد سال قبل به كهكشان راه شيري پيوسته باشد.
ويژگي جالب ديگر اين سياره اين است كه ستاره ميزبانش كاملاً تكامل يافته است و در حدود پنج ميليارد سال قبل، از فاز غول قرمز كه در انتظار خورشيد ما هم هست عبور كرده. هرموقع كه خورشيد به يك غول قرمز تبديل شود، به چند برابر اندازه كنونيش متورم مي شود و احتمال زيادي دارد كه سيارات منظومه شمسي داخلي تر را ببلعد. اما HIP 13044 b نزديك به ستاره ميزبانش و در داخل منطقه اي كه انتظار مي رود در اين غول قرمز غرق شده باشد مي گردد. اين حرف به اين معني است كه هنگامي كه ستاره ميزبان منقبض بوده سياره HIP 13044 b مدار گسترده تري داشته. محققان فكرمي كنند كه احتمالاً در فاز بعدي تكامل ستاره ميزبان، انهدام در انتظار اين سياره فراكهكشاني است.
علاوه براين، شناخته شده ترين سيارات فراخورشيدي گرد ستارگاني مي گردند كه دست كم به اندازه خورشيد فلزي هستند. اين ستارگان از عناصري سنگين تر از هيدروژن و هليوم غني هستند. اما ستاره HIP 13044 و همقطارانش كه از ستارگان جريان حلمي هستند بي نهايت از فلزات فقير هستند. ستاره HIP 13044 كه تقريباً به بزرگي خورشيد است، تنها حدود يك درصد خورشيد ما فلز دارد. اين ستاره نسبت به ساير ستارگاني كه سياره اي در جوارشان دارند و كشف شده اند كمترين ميزان فلز را دارد.
همكار مؤلف مطالعه رينر كلمنت مي گويد:«براساس تصويري كه ما از تشكيل يك سياره در ذهن داريم، به عناصر سنگيني در هسته نياز است تا جنين سياره تشكيل شود.» وي مي افزايد:«ظاهراً اين امر در رابطه با سياره اي كه پيدا كرده ايم صادق نيست. يك سازوكار تئوريكي به نام بي ثباتي ديسك، به سيارات اجازه مي دهد تا بدون انباشتگي اوليه يك هسته سنگي تشكيل شوند. كلمنت مي گويد:«به اين ترتيب ما سياره اي حول يك ستاره بسيار فقير از فلز پيدا كرده ايم و تعدادي سازوكار ديگر بايد به شكل گيري اين سياره انجاميده باشد.»
منبع: http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=extragalactic-planet
| < قبلی | بعدی > |
|---|
