حميده احمديان راد
كهكشان راه شيري مملو از اجرامي است كه حجمي معادل حجم سياره مشتري دارند ولي گرد هيچ ستاره اي نمي گردند.
اين موضوع به پرسش هاي دانشمندان درباره سيارات مي افزايد. در چند سال اخير ارايه تعريفي از سيارات به يكي از سوژه هاي اصلي محافل ستاره شناسان تبديل شده است و حالا این اشياي تازه وارد فضا را مه آلود تر و دامنه بحث ها را در اين زمينه گسترده تر مي كنند.
موضوع سياره نبودن پلوتون در سال 1385 شمسي به طور رسمي حل شد. در آن زمان اتحاديه بين المللي ستاره شناسان پلوتون را در حد يك سياره كوتوله تنزل داد. البته بحث ها در اين زمينه متوقف نشد و از آن زمان شماري از كتاب ها با محوريت پلوتون به چاپ رسيده است.
درخارج از منظومه شمسي وضعيت مبهم تر است. به عنوان مثال معلوم نيست چه ويژگي اي يك ستاره را از يك كوتوله قهوه اي متمايز مي كند، يا نقطه تمايز سياره از كوتوله قهوه اي چيست. كوتوله قهوه اي نوعي ستاره شكست خورده و ناكارآمد است كه به قدر كافي بزرگ نيست تا در واكنش هاي همجوشي هيدروژن بسوزاند.
با اين وصف كشف اشيايي كه خيلي كوچك به نظر مي رسند و هيچ چيز ديگري به جز سياره نمي توانند باشند، منتها در مدار هيچ ستاره اي نيستند و آزادانه در فضاي ميان ستاره اي شناورند به ابهامات مي افزايد.
محققان می گویند تعداد اين اشيا در كهكشان راه شيري زياد است و احتمالاً بيش از ستارگان معمولي است.
دانشمندان تاكنون ده شيء آسماني هريك با حجمي معادل حجم مشتري را شناسايي كرده اند كه هيچ ستاره ميزباني برايشان مكان يابي نشده است. بعضي از اشياي تازه پيدا شده ممكن است در مداري به دور ستاره اي بگردند. منتها فاصله شان از اين ستاره به قدري زياد است كه ستاره ميزبان تشخيص داده نشده است. اما محققان حدس مي زنند كه اگر از اين قبيل سيارات صرف نظر كنيم باز هم تعداد زيادي از اين اجرام هستند كه درواقع آزادانه در آسمان شناورند.
به تازگی دانشمندان به این نتیجه رسیده اند که تعداد این اجرام خيلي بيشتر از آن است كه به عنوان ستارگان سبك وزن يا كوتوله هاي قهوه اي شناخته شوند.
محققان براين باورند اشياي تازه پيدا شده ممكن است پيش از اين كه از زادگاهشان دور بيفتند و نيروي جاذبه ستاره شان را از دست بدهند در سيستم هاي سياره اي نسبتاً معمولي اي به سر برده باشند. به عبارتي شكل گيري ستارگان باعث شده سياراتي از ستاره ميزبانشان دفع شوند. اين را پاول كروپا از دانشگاه بن آلمان مي گويد.
كروپا مي گويد:«تشكيل ستارگان در مجاورت سيستم هاي سياره اي، اين سيستم ها را آشفته مي كند و موجب دفع سياراتي مي شود.»
اشياي آزاد شناوري كه حجمي معادل سيارات دارند پيش از اين هم يافت شده بودند. اين اشيا در مناطق تشكيل ستارگان در كهكشان راه شيري كشف شده بودند. همين موضوع ذهن ستاره شناسان را به سمت كوتوله هاي قهوه اي سبك وزن منحرف كرد. كوتوله هاي قهوه اي به طور خودبخودي تشكيل مي شوند نه مانند سيارات در حال گردش حول يك ميزبان بزرگ تر. اما به نظر مي رسد كه اشياي تازه پيدا شده واقعاً حجمي معادل حجم سياره دارند و خودشان را به مناطقي محدود نمي كنند كه ستارگان و ستارگان شكست خورده و ناكارا مثل كوتوله هاي قهوه اي در آنها متولد شده اند.
محققان براي اين سيارات نام «سيارات آزاد شناور» را پيشنهاد مي كنند.
سومي پيش بيني مي كند كشف جديد او و همكارانش بحث و گفت و گويي نظير آن چه در سال 1385 به راه افتاد و به تنزل رتبه پلوتون منجر شد را به راه خواهد انداخت. اما به عقيده او اگر شيئي آسماني درست مثل سيارات ديگر شكل گرفته باشد پس مانند هر سياره ديگري طبيعي است كه سياره ناميده شود.
كشف اين اجرام شناور آزاد به حدي تعجب برانگيز است كه موجب شده محققان بااحتياط با آن برخورد كنند. برخي مي گويند درصورتي كه اين يافته از سوي گروه هاي ديگر تحقيقاتي و آمارها تأييد شود ارزش دارد تا مأموريت هاي فضايي براي شناسايي آنها ترتيب داده شود.
| بعدی > |
|---|
