مقالات مرتبط:
|
امروزه مغناطيس تقريباً در هر خانه اي پيدا مي شود. آهن رباي يخچال، قطب نماها، هارد درايوز در رايانه ها و... از آن جمله هستند. مدتها قبل قطب نماها تنها مورد معمول استفاده از مغناطيس بودند. قطب نماها به مسافران كمك مي كردند تا راهشان را پيدا كنند. زيرا عقربه روي قطب نما هميشه جهت شمال را نشان مي دهد. مردم قطب نماها را به كار مي بردند و همه در قديم مي دانستند كه قطب نما مغناطيس است و همه درباره مغناطيس اطلاعات داشتند.
در آخر قرن 16 ويليام گيلبرت به اين واقعيت دست يافت كه قطب نما يك مغناطيس ريز است و با يك حوزه مغناطيسي بزرگ تر كنش و واكنش انجام مي دهد تا نقطه شمال را نشان دهد. در سده هفدهم او كتاب مغناطيس "du magnete " را منتشر كرد و در آن توضيح داد كه كره زمین یک آهن ربای بزرگ است.
اگر شما دو تا آهن ربا برداريد و مدتي با آنها بازي كنيد مي بينيد كه سر هر آهن ربا یا سر ديگري را يا جذب مي كند يا دفع می کند. سر هر آهن ربا قطب مغناطيسي ناميده مي شود. يك سرش قطب جنوب و سر ديگرش قطب شمال ناميده مي شود. قطب هاي مشابه جنوب-جنوب و شمال- شمال آهن رباها همديگر را دفع مي كنند و قطب هاي مخالف جنوب-شمال همديگر را جذب مي كنند.
از آنجايي كه آهن رباها دو قطب دارند, حوزه مغناطيسي آنها حوزه مغناطيسي دو قطبي ناميده مي شود. در فاصله نسبتاً نزديك به زمين (حدود هشت رادي radii زمين يا 50000 كيلومتري از استوا) حوزه مغناطيسي زمين كاملاً مثل آهن رباست. تعدادي مكان هاي عجيب روي زمين است كه زمين را دو قطبي مي كند. اگر بيشتر به سمت فضا برويم حوزه مغناطيسي زمين ضعيف تر مي شود و به وسيله ذرات باردار موجود در فضا تحت تأثير قرار مي گيرد. ما حوزه مغناطيسي زمين و ذرات و فضاي داخل اين حوزه را مگنتوسفر زمين مي ناميم.
به اين ترتيب زمين يك آهن رباي خيلي بزرگ است. بعضي ها حدس مي زنند كه حوزه مغناطيسي زمين شايد به وسيله هسته تشكيل شده از آهن-نيكل مذاب آن به وجود آمده باشد. حوزه مغناطيسي زمین با قطب هاي شمال و جنوب تنظيم مي شود.
حوزه مغناطيسي زمين حدود 32/0 گاس gauss در استوا و حدود 62/0 گاس در قطب هاست.
دم مغناطيسي زمين
فضاي آهن ربايي زمين به سوي فضا گسترش مي يابد و به وسيله باد خورشيدي (يون ها و الكترون هايي كه از خورشيد خارج مي شوند) تحت تأثير قرار مي گيرد. به اين ترتيب اين خاصيت آهن ربايي از 60 تا 37280 مايلي (100 تا 60000 كيلومتري) به سمت خورشيد گسترش مي يابد و نیز بيش از 186500 مايل يا 300000 كيلومتر دور از خورشيد مي رود و دم مغناطيسي زمين را تشكيل مي دهد!
مگنتوپاز مرزي ست كه در يك طرف آن حوزه مغناطيسي زمين غالب است و در طرف ديگر حوزه مغناطيسي بقيه منظومه شمسی غالب مي شود.
هاله ها
مگنتوسفر زمين نقش خيلي مهمي در ايجاد هاله ها بازي مي كند.
ذرات باردار روي خطوط حوزه مگنتوسفر به دام مي افتند. هاله ها موقعي ظاهر مي شوند كه ذرات به دام افتاده از باد خورشيدي به طرف يك قطب پيچ مي زنند. اين گنبدهاي زيباي نور درآسمان، نزديك قطب به وسيله گازهايي ايجاد مي شوند كه بعد ازضربه خوردن توسط ذرات خورشيدي به جنب وجوش مي افتند. بيشتر هاله ها در 100 تا 250 كيلومتري بالاي زمين (در يونوسفر) هستند.
مقالات مرتبط: |
| < قبلی | بعدی > |
|---|
