مقالات مرتبط:
|
زیر پوسته جامد زمین دانشمندان با مطالعه این که چگونه امواج ناشی از زلزله در داخل سیاره حرکت می کنند, درباره داخل زمین مطالبی می آموزند. طرح از سایت ناسا | دانشمندان نمي توانند داخل زمين را به طور مستقيم مطالعه كنند. عميق ترين چاه هايي كه حفر شده اند تنها به كمتر از عمق هشت مايلي يا 13 كيلومتري زير سطح مي رسند. زمين شناسان مي دانند كه داخل زمين تركيبش با پوسته خارجي تر باريكش متفاوت است. در عمق زمين فشار به قدري زياد است كه مواد معدني مي توانند به شکل متراكمي فشرده شوند كه در سطح به این شکل يافت نمي شوند. به اين ترتيب لايه هاي عميق تر از مواد سنگين تري تشكيل شده اند. آنها داغ تر، متراكم تر و زير فشار خيلي بزرگ تري نسبت به لايه هاي خارجي تر هستند. | |
يك راه براي تعيين تركيب كل زمین، تجزيه و تحليل شيميايي شهاب سنگ هاست. انواع مشخصي از شهاب سنگ ها به نام "كندريت" ها كه از بقاياي منظومه شمسی اوليه هستند، بدون تغيير در فضا باقي مانده اند و بعضي از آنها روي زمين افتاده اند. زمين شناسان از كندريت ها استفاده مي كنند تا تركيب شيميايي اصلي داخل زمين را به دست آورند. جدا از كندريت ها زمين از لايه هايي تشكيل شده كه شامل عناصر شيميايي مختلف است. | ||
زمين شناسان با مطالعه لرزه هاي توليد شده توسط زمين لرزه ها كه با استفاده از ابزاري به نام "سيسموگراف" انجام مي شود، درباره داخل زمين اطلاعاتي به دست مي آورند. سرعت حركت لرزه ها كه در داخل زمين سفر مي كنند به تركيب و تراكم موادي كه از ميانشان عبور مي كنند بستگي دارد. زمين شناسان مي توانند بسياري از نسبت هاي داخل زمين را با تجزيه و تحليل اين لرزه ها تعيين كنند.
هسته: هسته در مركز زمين است. هسته بيشتر از آهن ونيكل و احتمالاً مقادير كمتري از عناصر سبك ترشامل سولفور و اكسيژن تشكيل شده. هسته حدود 4400 مايل يا 7100 كيلومتر قطر دارد كه كمي بزرگ تر از نصف قطر زمين و هم اندازه مريخ است. بيروني ترين بخش هسته كه 1400 مايل يا 2250 كيلومتر است، مايع است. به نظر مي رسد جريانات موجود در داخل هسته حوزه مغناطيسي زمين را ايجاد كرده است. زمين شناسان باور دارند كه بخش دروني تر هسته، كه حدود 1600 مايل يا 2600 كيلومتر قطر دارد، از موادي مشابه هسه خارجي ساخته شده. اما جنس آن جامد است. هسته داخلي حدود چهار پنجم بزرگي ماه زمين را دارد.
هرچه به سمت مركز زمين حركت كنيم، زمين داغ تر مي شود. در كف پوسته قاره اي دما حدود 1800 درجه فارنهايت يا 1000 درجه سانتي گراد است. دما در زير پوسته حدود سه درجه فارنهايت در مايل يا يك درجه سانتي گراد در كيلومتر افزايش مي يابد. زمين شناسان باور دارند دماي هسته خارجي تر زمين حدود 6700 تا 7800 درجه فارنهايت يا 3700 تا 4300 درجه سانتي گراد است. داغي هسته داخلي ممكن است 12600 درجه فارنهايت يا 7000 درجه سانتي گراد- داغ تر از سطح خورشيد باشد. اما چون اين قسمت زير فشار زيادي ست سنگ در مركز هسته جامد باقي مي ماند.
منتل: در زير پوسته منتل سنگي قرار دارد. اين بخش لايه ضخيمي ست كه حدود 1800 مايل يا 2900 كيلومتر گسترش يافته و از سيليكون، اكسيژن، منيزيوم، آهن، آلومينيوم و كلسيم تشكيل شده. هرچه عمق منتل بيشتر مي شود گرم تر مي شود. در نوك منتل دما حدود 1600 درجه فارنهايت يا 870 درجه سانتي گراد است. به سمت كف منتل دما حدود 4000 تا 6700 درجه درجه فارنهايت يا 2200 تا 3700 درجه سانتي گراد است. منتل بيشتر جرم زمين را در خود دارد.
منتل بالاتر سخت و انعطاف ناپذير است و همراه با پوسته بخشي از ليتوسفر است. منتل پايين تر به آهستگي و به اندازه يك سانتي متر در سال جريان و حركت دارد. پوسته زمين روي منتل شناور است. مثل اين كه تخته اي روي آب شناور باشد. درست مثل يك تخته ضخيم كه مي تواند بر روي آب از يك تخته باريك بالاتر برود، پوسته قاره اي ضخيم هم از پوسته اقيانوسي باريك بالاتر مي رود. حركت آهسته سنگ در منتل، قاره ها را به اطراف حركت مي دهد و باعث زلزله، آتشفشان و تشكيل كوه ها مي شود. استنوسفر بخشي از منتل بالاتر است كه خصوصيات مواد پلاستيكي را از خود نشان مي دهد. اين بخش در زير ليتوسفر (پوسته و منتل بالايي) جا گرفته و بين حدود 100 تا 250 كيلومتر عمق دارد.
پوسته و سطح: سطح زمين بيشتر از آب، بازالت و گرانيت تشكيل شده. اقيانوس ها حدود 70 درصد سطح زمين را مي پوشانند. اقيانوس های زمین تا 7/3 كيلومتر عمق دارند. پوسته سنگي و باريك زمين از سيليكون، آلومينيوم، كلسيم، سديم و پتاسيم تشكيل شده.
پوسته در بالاي منتل كه كمتر انعطاف پذير است, به صفحات قاره اي كه به آهستگي (فقط چند سانتي متر در سال حركت مي كند) تقسيم شده.
پوسته زير اقيانوس ها باريك تر است (11-6 كيلومتر ضخامت دارد). اين جايي ست كه پوسته جديد شكل گرفته. پوسته قاره اي حدود 90-25 كيلومتر ضخامت دارد. برای کسب اطلاع در زمینه صفحات زمین اینجا را کلیک کنید.
ليتوسفر, پوسته و منتل بالايي ست و لايه انعطاف ناپذيري ست كه حدود 200-100 كيلومتر ضخامت دارد. سنگ داغ از عمق منتل زمين به آهستگي رو به بالا جريان پيدا مي كند. موقعي كه سنگ خنك تر نزديك سطح مي شود، ته نشين مي شود. چون مواد خنك سنگین تر از مواد داغ هستند. بالا آمدن و ته نشين شدن مواد در اثر تفاوت در دما همرفت ناميده مي شود. به این ترتیب هنگامي كه منتل در زیر پوسته زمين جريان پیدا کند, پوسته را به شماري از قطعات بزرگ به نام صفحات تکتونیک مي شكند. مثل قطعات يخ كه روي يك آبگير از هم جدا مي شوند. جريان آهسته منتل زمين كه هسته را هم به دنبالش مي كشد، باعث مي شود تا قاره ها حركت كنند، كوه ها شكل بگيرند و آتشفشان ها و زمين لرزه ها رخ دهند. حركت دايمي پوسته زمين تکنوتیک صفحات ناميده مي شود.
در بعضي از مكان ها و معمولاً زير اقيانوس ها صفحات زمين از هم باز مي شوند. گدازه جديد از منتل بالا مي آيد تا شكاف هاي بين صفحات را پر كند. مكان هايي كه صفحات از هم باز مي شوند مراكز گسترش ناميده مي شوند. بسياري از آتشفشان ها جايي رخ مي دهند كه صفحات از هم دريده مي شوند و گدازه از داخل منتل بالا مي آيد تا شكاف ها را پركند. موادي كه از منتل بالا مي آيند از آهن و سنگ هاي آهن و منيزيوم و سنگ هاي غني از سيليكات تشكيل شده اند. اين مواد تبديل به جامد مي شوند تا سنگ ها را شكل دهند و پوسته اقيانوسي ساخته شده از بازالت را به وجود آورند.
مقالات مرتبط: |
| < قبلی | بعدی > |
|---|
