020.ir

 

«كودك من از سه سالگی با دیدن كارتونی شیفته یكی از شخصیت های این كارتون شد. او از ما خواست كه سی دی این كارتون را برایش تهیه كنیم و ما را واداشت تمام اسباب بازی ها، كارت های بازی، عكس، عكس برگردون و حتی لباس هایی را كه مربوط به این كارتون و به ویژه شخصیت اصلی كارتون است را برای او گردآوری كنیم.»

 

این نمونه كه از زبان مادر یك كودك پنج ساله بیان شده كافی است تا نشان دهد كودكان تا چه اندازه تحت تأثیر فیلم ها و كارتون هایی كه در جعبه جادو به نمایش در می آید قرار می گیرند. تماشای تلویزیون در كودكان در حد اعتدال مشكلی ایجاد نمی كند. اما هنگامی كه میزان تماشای آن به چندین ساعت در روز افزایش می یابد تبدیل به موضوعی می شود كه نگرانی های زیادی را در میان كارشناسان مسائل اجتماعی و روانشناسان به وجود می آورد. به همین خاطر كنترل ساعت هایی كه كودكان و نوجوانان تلویزیون تماشا می كنند و نوع برنامه هایی كه نگاه می كنند ضروری است.

 

ساعت های تماشای تلویزیون را برای بچه ها محدود كنیم
در حال حاضر در همه خانه ها تلویزیون وجود دارد و كودكان از همان ابتدا به دیدن تلویزیون عادت می كنند. به طور كلی هم تصاویر تلویزیون برای بچه ها پدیده جالبی است. تحقیقاتی كه در سراسر جهان انجام می شود حاكی از این است كه اكثر كودكان تماشای تلویزیون را یكی از تفریحات روزانه به حساب می آورند. به عنوان مثال در امریكا آمارها نشان می دهد، هر كودك به طور متوسط چهار تا پنج ساعت در روز تلویزیون تماشا می كند كه این ساعت ها در روزهای شنبه و یكشنبه به ۱۰ ساعت نیز می رسد. تحقیقات دیگر نشان می دهد بچه هایی كه در طبقات پائین تر اقتصادی و اجتماعی هستند زمان بیشتری را صرف تماشای تلویزیون می كنند. آنها بیشتر از آن كه با والدینشان حرف بزنند یا با دوستانشان بازی كنند و به ورزش و تفریح بپردازند و یا كتاب بخوانند تلویزیون تماشا می كنند.

 

یك نكته جالب در كشور ما هم این است كه برخی از والدین برای ساكت كردن بچه هایشان حتی آنها را تشویق می كنند كه بیشتر و بیشتر تلویزیون نگاه كنند و به هیچ وجه هم توجه نمی كنند كه چه برنامه ای از تلویزیون در حال پخش است. در بسیاری از خانه ها هم می بینیم كه كودكان تا اواخر شب همراه پدر و مادرشان مشغول تماشای برنامه ها و سریال های پلیسی و خشن و یا فیلم هایی با موضوع دعواهای خانوادگی هستند. بدون این كه والدین به این نكته توجه كنند كه با این كار ممكن است بچه هایی پرخاشگر و یا با احساس ترس و ناامنی پرورش دهند.

 

این در حالی است كه محققان نیز تأكید می كنند كودكانی كه به ویژه بیش از پنج ساعت تلویزیون تماشا می كنند در آینده در معرض بسیاری از اختلالات جسمی و فكری قرار می گیرند. چراكه تماشای زیاد تلویزیون بر عملكرد طبیعی مغز اثر می گذارد، به چاقی و خشونت و پرخاشگری منجر می شود و اختلالاتی در حافظه به وجود می آورد.

 

یك تحقیق در امریكا نشان می دهد كه كودكانی كه در سنین بسیار كم تلویزیون تماشا كنند، وقتی به سن مدرسه می رسند، قدرت تمركز و دقتشان كاهش می یابد. به همین علت، انجمن متخصصان اطفال امریكا توصیه می كند كه كودكان كمتر از دو سال اصلاً تلویزیون تماشا نكنند. از نظر روانی نیز كودكان با تماشای تلویزیون ممكن است كه تكیه كلام های نامناسب پیدا كنند، رفتارهای بی ادبانه داشته باشند، پرخاشگر شوند و یا به رفتارهای خطرناك دست بزنند. اما بیشترین نگرانی ای كه از بابت تماشای زیاد تلویزیون به وسیله كودكان و نوجوانان به وجود می آید این است كه نسل آینده ممكن است خشن و پرخاشگر شوند. ما بارها شنیده ایم كه كودكان یا نوجوانانی به تقلید از شخصیت فیلم ها به همسالانشان آسیب رسانده اند. برخی از كودكان هم با الگو گرفتن از این برنامه ها و توسل به پرخاشگری و خشونت سعی می كنند جلب توجه كنند.

 

عاقبت تماشای فیلم ها و كارتون های خشن
فیلم ها و سریال های خشن برای كودكان و نوجوانان، بویژه پسران كشش زیادی دارد. برخی تئوری ها می گویند فیلم های خشن می تواند موجب تخلیه روانی فرد شود. چون فرد با شخصیت های فیلم احساس همذات پنداری می كند و در نتیجه سرخوردگی هایش را با رفتارها و حركات او تخلیه می كند. ولی نظریات روانشناسی دیگر تأكید می كند كه وقتی زمینه های فقر و بیكاری فراهم باشد، فیلم ها و سریال های خشنی كه مرگ و شكنجه و.‎.. را ساده می گیرند به افزایش خشونت و حتی الگوبرداری از رفتارهای خشن می انجامند و به طور كلی احساسات پرخاشگرایانه تماشاگر را تحریك می كنند به طوری كه وی می خواهد آنچه را دیده بروز دهد.

 

دكتر معصومه رفیقی روانشناس كودك به تأثیر صحنه های خشن بر كودكان اشاره می كند. وی می گوید: «بچه ها هرچیزی را كه می بینند الگو قرار می دهند. یادگیری آنها براساس دیده ها و شنیده هایشان است. خشونتی كه فیلم نمایش می دهد حتی بچه های آرام را پرتحرك می كند. اگر آنها در خیالپردازی هایشان نسبت به قهرمان فیلم احساس سمپاتی پیدا كنند، با او همانندسازی می كنند و رفتارش را الگو قرار می دهند.»

 

وی می افزاید: «خانواده های زیادی به من مراجعه كرده و گفته اند كه فرزندشان پرخاشگر و لجباز است. وقتی بررسی كردم دیده ام كه در خانه شان، تلویزیون، ماهواره و بازی های رایانه ای وجود دارد. در حالی كه پدر و مادرها هم نظارت دقیقی روی كارهای بچه ها ندارند. اگر فیلمی مشهور شده باشد، برای آنها تهیه می كنند و ایشان را تنها می گذارند كه فیلم را نگاه كنند، بدون این كه بدانند در فیلم چه چیزهایی هست و چه قدر روی بچه تأثیر می گذارد. در حالی كه وقتی از خانواده هایی كه مراجعه می كنند می پرسم اوقات فراغت بچه هایشان را با چه پر می كنند و بچه ها چه برنامه هایی می بینند، می گویند تا آخر شب فیلم می بینند. در حالی كه كودكان حتی سریال های خاص بزرگسالان را هم همانندسازی می كنند و از آنها الگو می گیرند. بنابراین بهتر است پدر و مادرها خودشان را از برنامه خاص خودشان محروم كنند تا بچه ها هر چیزی را نبینند.»

 

جالب این است كه كارشناسان می گویند كه كارتون های خشن هم می تواند موجب شود بچه ها پرخاشگر شوند و حتی با همكلاسیها و همبازی هایشان به زد و خورد بپردازند. به دلیل تأثیر منفی ای كه فیلم ها و كارتون ها بر شخصیت كودكان و نوجوانان به جا می گذارد، كارشناسان می گویند كه لازم است كه در تلویزیون برای فیلم ها و سریال ها محدوده سنی مشخص شود و دائم این محدوده سنی گوشزد شود.

 

این فیلم ها موجب می شوند بچه ها با همكلاسی ها و همبازی هایشان به زد و خورد بپردازند و خشونتی كه در آنها شكل می گیرد در بزرگسالی هم ادامه می یابد. ما بچه هایی را می بینیم كه سریال های تلویزیونی را مثل آن چه كه دیده اند بازی می كنند و یا كلام و رفتار شخصیت هایی را كه می بینند تكرار می كنند و به قالب نقش هنرپیشه می روند. همه اینها می تواند در صورتی كه برنامه مناسب كودك یا نوجوان نباشد زیانبار باشد. حالا این را در نظر بگیرید كه در كشور ما فرهنگی كه براساس آن والدین كودكان و نوجوانان را از دیدن فیلم و كارتون یا سریال منع كنند نیز وجود ندارد. در بسیاری جاها یك خانواده پرجمعیت تنها یك تلویزیون دارد و همه یك فیلم را نگاه می كنند. در بین اینها می تواند كودك و نوجوان هم وجود داشته باشد. در این صورت اگر در محیط اطراف زمینه فقر اقتصادی و فرهنگی هم وجود داشته باشد خشونت سریع در كودك و نوجوان جا باز می كند.

 

بسیاری از والدین فراموش كرده اند كه لازم است برای زمان اوقات فراغت بچه هایشان برنامه ریزی داشته باشند. در نتیجه فرزندان آنها ساعت های زیادی از اوقات فراغت شان را پای تلویزیون می گذرانند. بسیاری از والدین هم به این نتیجه نرسیده اند كه لازم است بر برنامه هایی كه بچه هایشان تماشا می كنند نظارت كنند و یا دست كم درباره صحنه های خشنی كه بچه ها می بینند توضیح دهند تا آنها دچار ترس های احتمالی نشوند. همچنین همه والدین به كودكانشان گوشزد نمی كنند كه همه برنامه های تلویزیون قابل اعتماد نیستند و نباید آنها را باور كنند و یا از آنها الگو بردارند.

 

والدین می توانند به خاطر فرزندانشان از تعداد ساعت هایی كه تلویزیون تماشا می كنند بكاهند و تلویزیون را خاموش نگه دارند و یا در ساعاتی برنامه مورد علاقه خود كه برای فرزندشان مفید نیست را تماشا كنند كه او در منزل نیست یا خواب است. همچنین می توان در ساعاتی كه كودكان و نوجوانان بیشتر تلویزیون تماشا می كنند، پخش برنامه های خشن و نامناسب را محدود كرد و یا با آگهی هایی والدین را از پخش آنها در آن ساعت ها آگاه كرد. در غیر این صورت كنترل نسلی كه بدون برنامه ریزی با تماشای بیش از حد برنامه های تلویزیون پرورش می یابد برای همه مشكل خواهد بود.