سیمین احمدیان راد
يد يكي از عناصر معدني كم مقدار است. اين عنصر در ساختمان هورمون هاي غده تيروئيد وارد مي شود. كمبود يد موجب بزرگي غده تيروئيد مي شود كه به آن گواتر مي گويند.
مقدار يد در بدن 50-20 ميلي گرم است و 80-70 درصد آن در تيروئيد ذخيره شده است.
منابع: غذا، آب، نمك يددار است. برگ ها بيش از ريشه ها يد دارند.
كمبود يد موجب گواتر درجه يك، درجه دو و درجه سه مي شود.
اهميت يد به خاطر شركت در هورمون هاي تيروئيدي است كه نقش هاي مهمي دارند. بدن افراد بالغ بين 30-10 ميلي گرم يد دارد كه بين 80-70 درصد آن در غده تيروئيد است.
طرق رسيدن يد به بدن
در خاك مزروعي يد وجود دارد و به مواد غذايي گياهي وارد مي شود. محصولاتي كه در چنين زميني مي رويند، حاوي يد هستند. با مصرف محصولات گياهي، يد را به بدن وارد مي كنيم. حيواناتي كه از اين گياهان استفاده می کنند، يد وارد بدنشان مي شود و ما با مصرف محصولات دامي مقدار يد مورد نياز را دريافت مي كنيم. يد آب كم است. دريافت روزانه از آب 50-1 ميكروگرم است و نمي تواند نياز بدن انسان را تأمين كند. يد دريافتي از سبزي ها و ميوه ها به يد خاك بستگي دارد و يد شير و لبنيات به يد موجود در خون حيوان بستگي دارد. يد موجود در تخم مرغ به يد غذاي مرغ بستگي دارد. در تهران و اطراف آن يد موجود درخاك كم است. براي همين گواتر زياد است. باران طي قرن ها يد خاك را شسته و با خود مي برد.
منابع يد: بهترين منبع يد، محصولات دريايي است. يد موجود در بدن ماهي هاي آب شيرين 40-20 میکروگرم در کیلو است و ماهي هاي آب شور 3000-300 ميكروگرم در كيلو يد دارند. شير گاو ميزان يد متفاوتي دارد و تخمين آن مشكل است. چون به شرايط بستگي دارد. در فصول غير از زمستان علوفه غني شده به گاوها مي دهند و ممكن است شير، يد بيشتري داشته باشد. ولي به طور طبيعي شیر گاو بين 300-20 ميكروگرم يد در كيلو دارد.
میزان نياز: حداقل نياز به ید 75-50 ميكروگرم در روز است ولي به نظر مي رسد كه اين مقدار ممكن است انسان را در مرز كمبود قرار دهد.
كمبود يد و عوارض آن
كمبود يد باعث گواتر مي شود. اختلالات غده تيروئيد به دو دسته تقسيم مي شود:
1-كم كاري
2-پركاري
كم كاري غده تيروئيد باعث عوارضي مي شود كه عبارتند از:
الف)کرتینیسم (نوعی عقب افتادگی ذهنی و جسمی) که به علت رشد ناكامل غده تيروئيد در دوران جنيني ايجاد مي شود. به این ترتیب که مادر در قبل از بارداري دچار كمبود ید است. در دوران بارداري نيز کمبود ید دارد و در نتيجه غده تيروئيد کودک رشد كافي پيدا نمي كند. در نتيجه در رشد جسمي و ذهني كودك اختلال ايجاد مي شود. اين كودكان قد كوتاه دارند، چاقند، حرارت بدنشان پايين است و دچار رشد ناكافي قواي فكري همراه با رشد ناقص اندام هاي تناسلي هستند. اين بچه ها عمر كوتاهي دارند و انتقال تحريكات عصبي آنها كند است.
ميكزودم افراد بالغ: به علت نارسايي تيروئيد يا برداشتن آن به وسيله جراحي- به شرط اين كه هورمون مصرف نشود- ايجاد مي شود.
گواتر ساده (آندوميك): به علت كمبود هورمون تيروئيد در خون، TSH بيشتری ترشح مي شود و غده تيروئيد را براي ساختن هورمون، بيشتر فعال مي كند. در نتیجه غده تیروئید بزرگ مي شود.
گواتر به سه درجه تقسيم مي شود:
1-درجه 1 كه فقط با لمس مشخص مي شود.
2-درجه 2 با لمس مشخص مي شود.
3-درجه 3 غده بزرگ و برجسته مي شود، معمولاً دوطرفه است.
گواتر ساده (با عصاره تيروئيد) قابل درمان است. در مناطقي كه يد درمواد غذايي كمتر از 60 ميكروگرم در كيلو باشد، احتمال بروز گواتر وجود دارد و اگر كمتر از 20 ميكروگرم در كيلو باشد، افراد به گواتر درجه 2 یا 3 مبتلا مي شوند. مقدار كافي يد دريافت 150-100 كيلوگرم در كيلو است. دفع يد عمدتاً از ادرار است.
نقش يد: در تكامل سيستم عصبي، در رشد طولي استخوان، در متابوليسم انرژي و تحريك پروتئين سازي نقش دارد.
مسموميت ناشی از ید در سواحل شمال ژاپن مشاهده شده كه به علت مصرف گياهان خاص دريايي بوده است. اگر انسان تا يك ميلي گرم (ده برابر عادي) در روز يد مصرف كند، بدن خود را تطبيق مي دهد و اشكالی ايجاد نمي شود. ولي اگر ناگهاني مقدار زيادي يد خورده شود، غده تيروئيد نمي تواند هورمون مورد نياز را تأمين كندن.
منبع: دانشگاه علمي كاربردي، استاد: دكتر علي كشاورز، با همكاري آزاده نجارزاده، استاد و مدير گروه تغذيه و بيوشيمي دانشگاه علوم پزشكي تهران، كارشناس ارشد رشته علوم بهداشتي در تغذيه.
| < قبلی | بعدی > |
|---|
