حمیده احمدیان راد
كمبود آهن و برخي ريزمغذي ها در بدن يك معضل بهداشتي عمده در بيشتر كشورهاي جهان به شمار مي آيد. ريزمغذي ها شامل روي، ريبوفلاوين، منيزيوم، آهن، يد، ويتامين هاي آ، اي، ب شش، ويتامين سي و دي هستند كه در اعمال حياتي موجودات زنده تأثير مي گذارند و عدم دريافت آنها زندگي فرد و جامعه را در معرض خطر قرار مي دهد.
دفتر تغذيه وزات بهداشت آثار بهداشتي نبود ريزمغذي ها را عامل پايين آمدن ايمني، افزايش ابتلا به عفونت، عواقب مرگ مادران، افزايش نياز براي مراقبت از كودكان نارس و افزايش آسيب پذيري اعلام مي كند. از نظر اقتصادي هم از دست دادن ساعات كاري، كاهش ظرفيت كاري، كاهش درآمد خانوار، تأثير كاهنده بر اقتصاد ملي، افزايش هزينه مراقبت بهداشتي، افزايش هزينه نگهداري، افزايش هزينه آموزشي از عواقب كمبود ريزمغذي هاست.
آمارها حاكي از آن است كه كمبود يد تا ۱۳ نمره و كمبود آهن ۹ نمره از ضريب هوشي كودكان مي كاهد. به دليل اهميت ذي ها از سال ۱۹۳۳ در آمريكا و انگليس، آهن و ويتامين دي به يد اضافه مي شود. اضافه كردن يد به نمك از ۱۵۰ سال پيش در فرانسه آغاز شد و از سال ۱۹۳۰ در دانمارك ويتامين آ به مارگارين اضافه مي شود. از سال ،۱۹۴۱ در آمريكا ويتامين هاي B1و B2 به آرد اضافه مي شود. از سال ۱۹۷۴ نيز ويتامينA در آمريكاي مركزي به شكر اضافه مي شود.
ايرانيان هم علاوه بر آهن از كمبود ريزمغذي هاي ديگر رنج مي برند.
يكي از كارشناسان معاونت غذا و داروي دانشگاه علوم پزشكي ايران مي گويد: «به طور كلي تغذيه در كشور ما مناسب نيست و ايرانيان به خاطر تنوع كم غذايي، ويتامين ها و املاح را به ميزان كافي دريافت نمي كنند و به اندازه كافي هم گوشت مصرف نمي كنند. در قديم مردم ظروف ساخته شده از آهن و روي و مس مصرف مي كردند كه موجب مي شد اين عناصر به بدن برسد ولي در حال حاضر از اين ظروف هم استفاده نمي كنند.
خطر چه كساني را بيشتر تهديد مي كند؟
به طور كلي زنان بيشتر از مردان به آهن نياز دارند. زنان باردار بيشتر در معرض كم خوني ناشي از فقر آهن قرار دارند. زناني كه رژيم لاغري مي گيرند نيز به آهن بيشتري نياز دارند. ورزشكاران و كودكان و نوجوانان كه به انرژي بيشتري نياز دارند و دختران بيش از پسران به آهن نياز دارند.
در سايت مديريت آمار و اطلاع رساني دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي، درماني تبريز آمده: «كمبود آهن و كم خوني ناشي از آن در سنين بلوغ كاهش سرعت رشد ضريب هوشي، قدرت يادگيري و كاهش ظرفيت كاري را به دنبال دارد».
در اين سايت آمده وزارت بهداشت درگزارشي تغييرات رفتاري مانند خستگي و بي تفاوتي، افزايش ابتلا به بيماري ها، افزايش غيبت از مدرسه و در مجموع افت تحصيلي را از آثار كم خوني عنوان كرده است.
در برخي از كشورها آهن ياري يعني توزيع قرص آهن ميان كودكان و نوجوانان مدرسه اي انجام مي گيرد و بيسكويت و كيك هم با آرد غني مي شود.
ميزان آهن موجود در شير مادر براي ۴ تا ۶ ماه اول زندگي شيرخوار كافي است. ولي بعد از آن بايد به صورت قطره خوراكي به كودك آهن خورانده شود.
دكتر مهسا شجاعي پزشك عمومي مي گويد: «كمبود آهن سه علت عمده دارد كه موجب مي شود نياز به آهن بالا رود: ۱- در دوران رشد بچه ها، بارداري و شيردهي، كمبود آهن رخ مي دهد. ۲-علت دوم از دست دادن آهن است كه به خاطر خونريزي و... اتفاق مي افتد. ۳-كمبود آهن به خاطر رژيم غذايي نامناسب و يا بروز بيماري هاي مزمن مانند بيماري هاي كليوي و رماتيسم يا بيماري هاي منجر به سوءجذب رخ مي دهد. به اين ترتيب گياهخواري يا رژيم گرفتن به شكل نامناسب و نيز وضع طبقاتي و اقتصادي افراد را در معرض كمبود آهن قرار مي دهد. به طور كلي مردان كمتر از زنان دچار كمبود آهن مي شوند. در صورتي كه مردي كمبود آهن داشته باشد، حتماً بايد به پزشك مراجعه كند تا علت آن بررسي شود. براساس آزمايش خون مي توان كم خوني را تشخيص داد. اگر هموگلوبين پايين تر از حد نرمال باشد، علامت كم خوني است. در مراحل پيشرفته تر، گلبول ها كوچك تر و كم رنگ تر از حد معمول مي شوند».
وي مي افزايد: «آهن بيشتر در گوشت و تخم مرغ و غلات است. آهني كه در گوشت قرمز و جگر است، راحت تر و با درصد بيشتري جذب مي شود و مورد استفاده بدن قرار مي گيرد. ضعف، خستگي، رنگ پريدگي و كاهش ظرفيت فعاليت هاي بدني از علايم فقر آهن است. در موارد شديد كم خوني، ريزش مو، ترك خوردگي گوشه دهان و قاشقي شدن شكل ناخن هاي دست رخ مي دهد و در مواردي فرد به خاك خوري و يخ خوري مي افتد.
علامت شايع كم خوني در بچه ها رنگ پريدگي است و در موارد شديدتر دچار تحريك پذيري و بي اشتهايي مي شوند و فقر آهن روي عملكرد عصبي و هوشي و ميزان يادگيري و توجه شان هم اثر مي گذارد. فقر آهن احتمال عفونت را بالا مي برد و موجب اختلال در رشد بچه ها مي شود و حتي حملات ريسه در بچه ها را با دادن آهن مي توان كاهش داد. فقر آهن شايع ترين دليل كم خوني است و درمان آن هم خيلي راحت است.
معمولاً قرص هاي آهن خوراكي براي درمان كافي است و بايد به مدت مناسب مصرف شود. در مواردي كه كم خوني خيلي شديد است و نسبت به آهن خوراكي عدم تحمل وجود دارد، از آهن تزريقي و يا تزريق گلبول هاي قرمز استفاده مي شود».
وزارت بهداشت توصيه مي كند: «همراه با غذا سبزيجات، مركبات و به طور كلي ميوه مورد استفاده قرار گيرد. چون ويتامين ها آهن غذا را قابل جذب مي كنند. مردم از خوردن چاي به همراه غذا و خوردن نان هايي كه براي عمل آوري آنها از جوش شيرين استفاده مي شود، خودداري كنند. به طور كلي در ميان نان ها خوردن نان سنگك و نان بربري توصيه مي شود.
كاهش ضريب هوشي، افت تحصيلي، به دنيا آوردن كودكان نارس و نداشتن ظرفيت كار و بسياري از مشكلات ديگر از عواقب كمبود آهن است. همين ها به تنهايي كافي است تا ما را از بابت وضع سلامتي جامعه نگران كند».
| < قبلی | بعدی > |
|---|
