حميده احمديان راد
زلزله اي با بزرگي هفت ريشتر كه ويراني هاي عظيم و تلفات زيادي در كشور هاييتي به جا گذاشت، در منطقه اي كه از نظر گسل هاي تكتونيكي بسيار پيچيده و درهم و برهم است رخ داده است. اين منطقه نزديك به محل تقاطع صفحات پوسته اي آمريكاي شمالي و كاراييب قرار دارد.
زلزله هاييتي بزرگ بوده ولي عظيم نبوده است. اين نظر زمين شناسان درباره اين زمين لرزه است. اما سه عامل باعث شده اين زلزله ويراني و كشتار عظيمي به وجود آورد و از اين نظر منحصر بفرد باشد.
اولين عامل اين است كه مركز اين زلزله ده مايلي جنوب غربي پايتخت هاييتي، پروتوپرنس، بوده است. دوم اين كه اين زلزله كم عمق بوده و در عمق ده تا 15 كيلومتر زير سطح خشكي روي داده است. سوم و مهم تر از همه اين كه بسياري از خانه ها و ساختمان ها در اين كشور فقير با توان مقاومت در برابر چنين نيرويي ساخته نشده اند و در نتيجه فروريخته اند. همه اين عوامل موجب شده كه زلزله هاييتي بدترين سناريوي ممكن را رقم بزند. اين زلزله با اين ابعاد وحشتناك زنگ بيدارباشي براي كل منطقه كاراييب تلقي مي شود.
زلزله هاييتي در محدوده 60-50 كيلومتري يك گسل تقريباً 500 كيلومتري به نام گاردن انريكوييلو-پلنتن رخ داده است كه در مسير شرق به غرب از ميان اين كشور مي گذرد و از شرق به جمهوري دومينيكن و از غرب به كشور جاماييكا مي رسد.
به گفته زمين شناسان آمريكايي صفحات در طرفين خط اين گسل در حال لغزيدن در جهت هاي مخالف يكديگر هستند. در مورد زمين لرزه هاييتي، صفحه كاراييبي جنوب خط گسل به شرق و صفحه كوچك گونوو Gonvave شمال خط گسل به سمت غرب لغزيده است.
در بيشتر مواقع هم صفحات زمين به آرامي از يكديگر دور نمي شوند. آنها شايد سال ها و شايد صدها سال به هم چسبيده اند، تا اين كه يك فشار مؤثر در امتداد گسل رخ مي دهد و منطقه وسيعي از زمين ناگهان تكان مي خورد و فشاري ايجاد مي كند. در نتيجه مقادير عظيمي انرژي در سراسر منطقه آزاد مي كند.
چنين مناطق لرزاني هميشه فشارهايي در خود انباشته مي كنند. در نزديكي همين گسل، يك گسل اصلي به نام سپتنتريونال Septentrional هم هست كه در مسير شرق به غرب بخش شمالي جزيره هيسپنيولا واقع شده. جزيره هيسپنيولا كشور هاييتي و جمهوري دومينيكن را تشكيل مي دهد. در سال 1946 زلزله اي به بزرگي 1/8، 30 برابر قوي تر از زلزله اخير هاييتي، نزديكي گوشه شمال شرقي جزيره هيسپنيولا را لرزاند.
حالا اين مشكل را به مشكلات صفحات آمريكاي شمالي و كاراييب كه زلزله اخير هاييتي را موجب شد اضافه كنيد. در ميان اين دوصفحه منطقه وسيعي است كه از صفحات كوچك تر به هم وصله شده مثل صفحه كوچك گونوو تشكيل شده است. اين امر تشخيص نيروها در منطقه و اين كه چگونه با يكديگر واكنش نشان مي دهند را مشكل مي كند. به اين ترتيب كسي كه در مناطق يا مجاورت مناطقي مثل جمهوري دومينيكن،جاماييكا و پورتوريكو زندگي مي كند با گسل ها احاطه شده است.
ساكنان چنين مناطقي لازم است بر راه حل هايي تمركز كنند كه زندگي خود و خانواده شان را در هنگام وقوع زلزله نجات دهند. تنها پيشنهادي كه به آنها مي شود اين است كه خانه ها و ساختمان هايشان را محكم تر بسازند. اما در منطقه اي مثل هاييتي كه حتي كاخ رياست جمهوري آسيب جدي ديده، به راه حل هاي واقع گرايانه تري نياز است.
برخي از ساكنان مناطق زلزله زده مي دانند كه بعد از زلزله اي كه سريع تر مي آيد اما كوچك تر است يا موج P، معمولاً چند ثانيه تا يك دقيقه وقت مي برد تا زلزله بزرگ تر و قوي تر يا موج S بيايد. امواج P ابتدا مي آيند اما دامنه كوچك تري دارند و كمتر مخربند. امواج S اگرچه آهسته تر مي آيند اما دامنه شان بزرگ تر است و از اين رو مخرب ترند.
در اين منطقه و ساير مناطق زلزله خيز دست كم افراد بايد در خانه يا مدرسه و ... ميز محكمي داشته باشند كه به سرعت زير آن بروند.
نكته ديگر درباره زلزله هاييتي اين است كه اين زلزله امواج اقيانوسي شديدي مثل سونامي به وجود نياورده است. يك دليلش اين است كه اين زلزله بزرگ بوده ولي عظيم نبوده است و ديگر اين كه مركز آن زير خشكي بوده نه زير دريا.
زمين شناسان مي گويند كه برخي از پس لرزه هايي كه پس از زلزله اي مثل زلزله هاييتي مي آيند قابل ملاحظه اند و انتظار مي رود كه در طول روزها، هفته ها، ماه ها و حتي ده ها سال ادامه يابند. اما حالا كه فشار انباشته، در طول مسير 60-50 كيلومتري گسل گاردن انريكوييلو-پلنتن آزاد شده، اين گسل زمين لرزه ديگري با بزرگي مساوي با اين زلزله يا بزرگ تر از آن را شايد تا 100 سال ديگر هم تجربه نكند. اما به هرصورت نه دهم گسل ها و شبكه هاي گسلي سراسر كاراييب فعال توصيف مي شوند.
بسياري از مردم به سرعت زلزله را فراموش مي كنند و حرف زمين شناسان را جدي نمي گيرند. اما براي همه كساني كه خانه شان نزديك يك گسل فعال قرار دارد بهتر است كه هيچ گاه فراموش نكننند كه كجا زندگي مي كنند.
منبع: http://www.sciencedaily.com/releases/2010/01/100114143321.htm
| < قبلی | بعدی > |
|---|
