حميده احمديان راد
ارتفاع آسمان چقدر است؟ دانشمندان خيلي خوب با اين پرسش مواجه شده و پاسخ هاي آن را يافته اند.
حالا به لطف تحقيق جديدي كه به وسيله مؤسسه اقيانوس شناسي وودز هول (WHOI) انجام شده بشر به پاسخ اين پرسش قديمي كه عمق اقيانوس ها به طور دقيق چقدر است نزديك تر شده. براساس محاسبات دانشمندان اين مؤسسه، عمق متوسط اقيانوس ها 3682.2 متر است كه 21 تا 51 متر از برآوردهاي قبلي كمتر است.
اين محققان به دنبال تعيين حجم دقيق اقيانوس هاي زمين هم هستند. تا اينجا برآوردهاي اين محققان حاكي از اين بوده است كه حجم كل اقيانوس هاي زمين هم كمتر از آخرين محاسبات است. آخرين محاسبه حدود 30 سال قبل انجام شده و اندازه گيري هاي جديد 0.3 درصد اختلاف را بين دو آمار نشان مي دهد. اين ميزان حجمي معادل حدود پنج برابر خليج مكزيك است كه ممكن است در نظري اجمالي زياد به نظر مي رسد ولي در واقع چنان كه گفته شد تنها 0.3 پايين تر از برآوردهاي 30 سال قبل است.
به نظر محققان نكته جالب اين است كه چگونه دانشمندان در گذشته با استفاده از تكنيك هاي خامي كه براي اندازه گيري عمق اقيانوس ها مورد استفاده قرار مي دادند به نتايج دقيقي دست يافته اند. چنان كه به عنوان مثال در سال 1888 جان موري وزنه هايي سربي از طناب يك كشتي آويزان كرد تا حجم يك اقيانوس را محاسبه كند. در آن منطقه اقيانوسي، متوسط عمق اقيانوس فقط 1.2 درصد بيشتر از رقمي بود كه چرت و اسميت از گروه تحقيقاتي كه اندازه گيري ماهواره اي انجام مي دهند مي گويند.
باشروع دهه 1920، محققان با استفاده از ژرفاسنج ها برآوردهايشان را از عمق اقيانوس به طور چشمگيري بهبود دادند.
حالا دانشمندان برآوردهايشان از عمق متوسط و حجم اقيانوس ها را با استفاده از اندازه گيري هاي ماهواره اي انجام داده اند. آنها نتايج مطالعاتشان را در آخرين شماره مجله اقيانوس شناسي به چاپ رسانده اند. اين اولين بار است كه با استفاده از اندازه گيري هاي ماهواره اي عمق متوسط و حجم اقيانوس ها تعيين مي شود.
ماتئو چرت دانشمندي كه در دپارتمان (WHOI) شيمي و ژئوشيمي دريايي كار مي كند مي گويد:«اگر بخواهيد ميزان حجم آب سياره را بفهميد، مي توانيد پنج شش آمار مختلف را كه اكثرشان مربوط به اندازه گيري هاي 30-40 سال اخير است را در گوگل پيدا كنيد.»
اين محققان اطمينان مي دهند كه تفاوت آمارهاي آنها با آمارهايي كه از تحقيقات قبلي به دست آمده بيانگر كاهش آب اقيانوس هاي زمين نيست. چراكه نشانه هايي كه بيانگر آن باشد كه اقيانوس هاي زمين آب از دست مي دهند وجود ندارد. بنابراين تنها توجيهي كه براي وجود تفاوت بين آمارهاي جديد با آمارهاي گذشته وجود دارد اين است كه بشر در زمينه تعيين مكان رشته كوه ها و ساير ساختارهاي زيرآب توانايي بيشتري پيدا كرده است.
والتر اچ. اف. اسميت، متخصص ژئوفيزيك در سازمان ملي اقيانوسي و جوي آمريكا و از اعضاي تيم تحقيق مي گويد:«اندازه گيري هاي ماهواره اي نشان مي دهد كه كف اقيانوس ها برآمده تر و كوهستاني تر از آني است كه تاكنون تصور مي شد. همين طور كه اندازه گيري ها بهبود مي يابد، اندازه هايي كه از حجم اقيانوس ها به دست مي آيد كاهش نشان مي دهد.»
بنابراين اين آمارها نشانه كاهشي واقعي آب نيست. بلكه نشانه محاسبه دقيق تر ساختارهاي زيرآبي است كه اگر وجود نداشتند آب جاي آنها را پر مي كرد.
اسميت درباره نحوه اندازه گيري هاي ماهواره اي نيز مي گويد:«رادار مبتني بر ماهواره نمي تواند كف اقيانوس را ببيند. بلكه تنها سطح اقيانوس را اندازه گيري مي كند و آن چه كه در زير سطح است را بازتاب مي دهد. براي مثال اگر يك رشته كوه زير بخش مشخصي از اقيانوس وجود داشته باشد، سطح بالاي آن به شكل برآمدگي ظاهر مي شود. به اين ترتيب من براساس مجموعه اي از داده ها محل قرارگيري و ارتفاع كوه ها را برآورد مي كنم.»
محققان مي گويند كه پروژه اندازه گيري ماهواره اي همه اقيانوس هاي جهان را به طور كامل پوشش داده است. به جز بعضي از مناطق قاره قطب شمال كه با يخ پوشيده شده اند. نتيجه هم يك نقشه جهاني جديد از اقيانوس ها است.
البته اندازه گيري هاي ماهواره اي هم نقطه ضعف هاي خودشان را دارند.
اسميت مي گويد:«يك مشكل وضوح فضايي وجود دارد مثل آن چه كه خارج از فوكوس يك دوربين است.» اسميت مي گويد:«ما سطح دريا را اندازه گيري مي كنيم كه تحت تأثير كوه ها و در يك مسير تار است. اما واقعاً تنها كوه هاي بزرگ را مي بينيم. وضوح 15 برابر بدتر از نقشه هاي ما از مريخ و ماه است.»
معني كاهشي كه در ميزان متوسط عمق اقيانوس ها در طول سال ها مشاهده مي شود اين نيست كه آب كمتري در اقيانوس ها وجود دارد. بلكه نشانگر اين است كه اندازه گيري ها و آشكارسازي هاي دقيق تري از رشته كوه هاي زير دريا و ديگر اشكالي كه قبلاً به فضاي آب مربوط دانسته مي شد انجام شده است.
به اين ترتيب محققان مي گويند كه اندازه گيري هاي بيشتري آن هم با كشتي مورد نياز است تا به اين آمارها اضافه شود و داده هاي ماهواره را تكميل كند. تاكنون دستگاه كاشف زيردريايي به وسيله امواج صوتي و ديگر ابزارها تنها از ده درصد كف دريا نقشه برداري كرده اند.
مطابق برآوردهاي نيروي دريايي آمريكا 200 سال طول مي كشد تا تنها يك كشتي (يا ده كشتي در مدت 20 سال) عمق همه اقيانوس ها را با ژرفاسنج اندازه گيري كنند و هزينه اين كار حدود دو ميليارد دلار است. ناسا بيشتر از اين رقم را در سفينه اي كه به سوي اروپا (ماه مشتري) فرستاده شده سرمايه گذاري كرده است.
با اين حال معلوم نيست كه چرا چنين نقشه برداري اي از اقيانوس در طول تاريخ انجام نشده است. چرت و اسميت حدس مي زنند كه شايد به اين خاطر باشد كه به نظر آنها عمق و كف اقيانوس صاف بوده است.
البته چرت مي گويد كه برآوردهاي دقيق از عمق و حجم اقيانوس مي تواند به رشد ابعاد مشاهده اقيانوس و نيز مدل هاي تغيير آب و هوايي و برآوردهاي نمك در اقيانوس ها هم متصل باشد.
منبع: http://www.physorg.com/news193421463.html
| < قبلی | بعدی > |
|---|
