حميده احمديان راد
در سال 1384، وزش تندبادي عظیم و وقوع زمين لرزه هايي كه بذر سونامی را كاشت، مردم جهان را تکان داد. اين وقايع طبيعي ابتدا اندونزی را درهم كوبيد و پس از آن شیلی و اخیراً ژاپن را درنورديد. از سال 1280 شمسي به بعد تنها هفت زلزله به بزرگي یا بزرگ تر از 8.8 ريشتر رخ داده است. درواقع وقوع زلزله هايي به اين بزرگي نادر محسوب مي شود.
با اين وصف چه معنی مي دهد که سه تا از این هفت زلزله شديد در طول يك دوره زماني شش ساله رخ داده باشد؟ برخی از دانشمندان استدلال می کنند که این زلزله هاي بزرگ ممكن است سرآغاز فوران گسترده اي از زمین لرزه هاي قوي باشد. بسیاری از محققان هم مي گويند که زلزله هاي قوي اخیر چیزی بیش از یک اتفاق آماری است.
آنها می گويند كه رگبار زلزله هاي بزرگ اخير، به طور قابل ملاحظه ای شبیه به گروهي از زمين لرزه ها است که در اواسط قرن گذشته رخ داده است. زلزله هایي كه در این گروه قرار داشتند، متشکل از سه زلزله با قدرت نه ريشتر یا بيشتر بودند كه در يك فاصله زماني 12 ساله کامچاتکا و سپس شیلی را لرزاندند و بعد از آن آلاسکا را درهم كوبيدند. احتمال اين كه زلزله هايي به اين بزرگي به طور تصادفی در چنین گستره زماني کوتاهي رخ دهد تنها چهار درصد است.
آنها استدلال می کنند که وقوع دور جدیدي از زلزله هاي بزرگ ممكن است علامت آغاز موج جهانی جدیدي از زلزله هاي بزرگ باشد. اين محققان براساس مدلي كه خودشان تهيه كرده اند نتيجه مي گيرند احتمال اين كه در شش سال آینده زمین لرزه دیگری با قدرت نه ريشتر یا بزرگ تر رخ دهد حدود 63 درصد است. آنها خطر وقوع اين زمين لرزه بسيار بزرگ را روبه افزايش مي دانند.
این هشدار شومي است. آن هم با توجه به نيروهايي كه زلزله نه ريشتري توهوكوي ژاپن را به وجود آوردند و دانشمندان هنوز در حال بررسي آنها هستند. كارشناسان مي گويند با اين كه بیشتر انرژی اين زمین لرزه در همان دو دقیقه اول آزاد شد، اما چند پس لرزه با قدرتي معادل 6.4 ريشتر يا بيشتر هم در همان 20 دقيقه اول رخ داد. اين پس لرزه ها پس از آن هم ادامه يافتند. محققان مي گويند، این زلزله و پس لرزه های آن در مجموع در مناطقی رخ دادند که قبلاً طي پنج زمين لرزه جداگانه لرزيده بودند.
در نتيجه كل بخش شمالي هونشو، بزرگ ترين جزيره ژاپن، حدود يك متر به سمت شرق نقل مكان كرد. يك مكان نزديك به كانون زلزله هم 5.4 متر به شكل افقي در حال لغزش است و به عمق 1.1 متر هم در حال فرورفتن در آب است. اين فرونشست ناگهاني موجب تشديد آسيب هاي ناشي از سونامي اي شد كه دقايقي بعد ساحل را در هم كوبيد.
البته آمارها نكات جالبي را بيان مي كنند. از جمله اين كه از سال 1280 شمسي تاكنون تنها 14 زمين لرزه بزرگ تر از 8.5 ريشتر رخ داده. اما به هرحال سابقه زلزله شناسی مدرن تنها به كمي بيش از يك قرن پيش باز می گردد، درحالي كه فرایندهای تکتونیکی اي كه که زمین لرزه هاي بزرگ را توليد مي كنند در طول بیش از صدها یا هزاران سال شکل مي گيرند.
اندرو مایکل استاد زلزله شناسي دانشگاه کالیفرنیا نيز در تحقيقي جداگانه پایگاه داده هاي زلزله هاي عمده را بررسي كرده و تحليل خود را ارايه داده است. وي مي گويد:«من تعداد زیادی آزمون اجرا كرده ام و نمي توانم هيچ دلیلی برای رد این ایده که خوشه زمين لرزه هاي بزرگ اخير تصادفی است پیدا کنم.»
دانشمندان مي گويند نمي توان گفت که زلزله هاي بزرگ فعالیت های لرزه ای بیشتري را برنمي انگيزند. به عنوان مثال تنها چهار ماه پس از زلزله سال 1384 اندونزی، زلزله اي به قدرت 8.6 ريشتر رخ داد كه تنها پایین سواحل اين كشور را لرزاند و نتيجه باز توزیع مجدد استرس زلزله اول در پوسته زمین تحليل شد. ريچارد آستر كارشناس ژئوفيزيك مؤسسه معدن و فناوري نيومكزيكو مي گويد:«معمولاً گستره چنين استرسي به مناطق كناري محدود مي شود. شواهدی وجود دارد كه نشان مي دهد حرکات زمین كه از زلزله هاي بزرگ ناشی مي شوند موجب وقوع زلزله هاي کوچک در هزاران کیلومتر دورتر شده اند. اما هیچ نشانه ای مبني براين كه باعث وقوع زلزله هاي بزرگ در نقاط دور شده باشند وجود ندارد.»
زلزله شناسي به نام تام پارسونز و همکارش ولاسكو، از دانشگاه تگزاس نيز پایگاه داده هاي سازمان زمین شناسی ایالات متحده در دنور را تجزیه و تحلیل كرده اند. هدف آنها از اين تحقيق اين بود كه بفهمند آیا وقوع زلزله هايي با قدرت هفت ريشتر و بالاتر ممکن است باعث بروز زمين لرزه هايي با اندازه متوسط در جاهای دیگر زمين شود يا نه. پارسونز مي نويسد كه بین سال هاي 1979 و 2009، سيستمومترها 205 زلزله با بزرگی هفت ريشتر و بزرگ تر را ثبت كرده اند. اگر چه بسیاری از اين زلزله ها در همان روز یا مدتي پس از ثبت رویداد اولیه ماشه پس لرزه های محلی را كشيدند، اما افزايشي در فرکانس زلزله هاي دور با بزرگی بین پنج تا هفت ريشتر مشاهده نشد.
تجزیه و تحلیل اين گروه نشان می دهد كه حتی زلزله هاي بسيار بزرگ هم باعث وقوع زلزله هاي بزرگي كه در چند هزار کیلومتري محل وقوع آنها رخ داده نشده اند.
منبع: http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=are-larger-earthquakes-a-sign
| بعدی > |
|---|
