حمیده احمدیان راد
درحال حاضر 84 گونه در حال حيات از نهنگ ها در جهان وجود دارد که از نظر اندازه نیز به طور قابل ملاحظه ای با هم متفاوتند. نسل بيش از 400 گونه ديگر از نهنگ ها هم منقرض شده است. برخي از این نهنگ ها در خشكي زندگي مي كردند.
تنوع اندازه نهنگ ها به حدی است که بزرگ ترين جانوري كه تاكنون بر روی زمین به وجود آمده نهنگی موسوم به نهنگ آبي است. طول این نهنگ بیش از 30 متر است. این در حالی است که در میان نهنگ ها گونه هاي كوچكي نیز وجود دارند كه تقریباً به اندازه سگ ها هستند و به راحتی در تور ماهی گیران به دام می افتند.
این که چرا چنين تنوع گسترده ای در گونه هاي نهنگ ها و اندازه هایشان وجود دارد پرسشی است که مدت ها است ذهن زیست شناسان را به خود مشغول کرده است.
برای یافتن پاسخ این پرسش تعدادی از زيست شناسان تكنيك هاي رايانه اي و مولكولي را مورد استفاده قرار داده اند تا به 35 میلیون سال پيش نگاهي بيندازند. یعنی موقعي كه جد همه نهنگ هاي در حال حيات امروزي ظاهر شد. هدف آنها از این تحقیق این بود که سرعت تكامل گونه هاي نهنگ های امروزي را پیدا کنند و بفهمند كه در چه مدتی شكل و اندازه شان تغيير كرده است.
ميشل آلفارو استاد بوم شناسي و مؤلف ارشد این مطالعه مي گويد:«نهنگ ها در نوك زنجيره غذايي هستند و بازيگران اصلي در هر اكوسيستمي هستند كه در آن وجود دارند. آنها بزرگ ترين جانوراني هستند كه تاكنون در جهان زندگي كرده اند. راسته كتاشين ها Cetaceans كه نهنگ ها و دولفين ها در آن قرار دارند پستانداراني هستند كه مي توانند به اعماق اقيانوس ها بروند.»
این زیست شناسان تحقیق خود را بر این موضوع متمرکز کردند که بعضي از قابليت هاي كليدي تكاملي به نهنگ ها اجازه داده تا در همان اوايل تاریخ خود، از نظر اندازه و شكل به سرعت گسترش پيدا كنند. آلفارو مي گويد:«مطالعه ما اولین آزمايش اين ايده است كه تكامل در نهنگ هاي اوليه به شكل انفجارآميزي سريع بوده است.»
پیش از این تحقیق توضيح ساده ای براي گوناگوني نهنگ ها وجود داشته. این توضیح این است که همه ویژگی ها در گونه هايي جمع بوده اند و تفاوت ها در شكل و اندازه در نتیجه تكامل و به مرور زمان به وجود آمده است. هرچه هم زمان بيشتری مي گذشته، گونه هاي كتاشين ها تنوع بیشتری از نظر شکل و اندازه پیدا می کرده اند. نتیجه این نظریه این است که کتاشین های کوچک، متوسط و بزرگ هرچه به تاریخ امروزی نزدیک تر می شده به وجود آمده اند و نوع تغذیه هم هرچه به امروز نزدیک تر می شده با یکدیگر متفاوت می شده.
آلفارو مي گويد:«به جاي این ایده ما به این نتیجه رسیدیم که نهنگ ها خيلي زود و در همان اوايل تاريخشان راه هاي جداگانه ای از نقطه نظر اندازه و شايد بوم شناسي پيدا كرده اند.»
تنوع و تفاوت گونه ها در اندازه بدن در همان ابتداي تكامل نهنگ ها و در ابتدایی ترین اجداد کتاشین های امروزی به وجود آمده و اشکال مختلف نهنگ ها در همان ابتدا تشکیل شده و به همان شکل هم باقی ماندند.
یعنی نهنگ هاي بزرگ، نهنگ هاي كوچك و نهنگ هاي متوسط همگی در همان ابتداي تاريخ نهنگ ها ظاهر شده اند. به اين ترتيب كه نهنگ هاي بزرگ اكثراً پلانكتون ها كه موجوداتي ريز و شناور بر سطح دريا هستند را مي خوردند. نهنگ هاي كوچك هم ماهي و نهنگ هاي متوسط ماهي مركب مي خوردند.
آخرین تفاوت ها شايد 25 ميليون سال پيش شکل گرفته باشد و پس از آن ویژگی ها تغيير زیادی نكرده اند. اين را گراهام اسلتر مدير مؤلف مطالعه مي گويد. وی می گوید:«به اين ترتيب نهنگ ها در همان ابتدا از هم انشعاب پيدا كرده اند و در ادامه هم به راه هاي جداگانه شان ادامه داده اند. تنوع اندازه بدن و نوع تغذيه نهنگ ها هنوز هم به همین انشعاب هاي اوليه مربوط است.»
به این ترتیب نهنگ هایی که ما امروزه می بینیم از همان ابتدا به شکل های مختلف و بی همتا تکامل پیدا کرده اند و این ویژگی ها را در بیشتر طول تاریخشان حفظ کرده اند.
البته نهنگ هاي قاتل استثنا هستند. آنها در ده ميليون سال اخیر بزرگ تر شده اند. اين را آلفارو و اسلتر مي گويند. به طور کلی هم نهنگ هاي قاتل نهنگ های غیرعادی ای هستند. چراكه پستانداران ديگر كه شامل سایر نهنگ ها نیز مي شود را می خورند.
اسلتر می گوید:«اگر ما به درخت خانواده نهنگ ها نگاه كنيم می بینیم که سرعت تكامل اندازه بدن در نهنگ قاتل از همه سريع تر است. نهنگ های قاتل ابتدا به اندازه دلفين ها بوده اند و ظرف ده ميليون سال گذشته به طور قابل ملاحظه اي رشد كرده اند.»
در این میان دلیل این که نهنگ ها امکان دست یافتن به چنین تنوع گسترده ای را پیدا کرده اند هم جالب است.
محققان می گویند نهنگ ها تقریباً 55 ميليون ساله هستند. منتها نسل اولين گروه از نهنگ هایی كه به آب رفتند منقرض شد. پیش از انقراض دایناسورها در 65 میلیون سال پیش، خزندگان شناگر بزرگي در اقيانوس ها بودند. پس از آن که دایناسورها منقرض شدند، نهنگ هایی که به دریا رفتند دیگر رقیبی نداشتند. اولین نهنگ هایی که به اقیانوس ها رفتند شبیه به جانوران خشکی به نظر می رسیدند. طول آنها بین کمتر از یک متر تا تقریباً 20 متر بوده است و همه آنها از ماهی ها تغذیه می کردند. نهنگ های اولیه به اعماق اقیانوس نمی رفتند تا ماهی مرکب شنا کنند. نهنگ های امروزی به سرعت ظهور کردند و تنوع بسیار زیادی هم پیدا کردند.
آزمايشگاه آلفارو برای انجام تحقیق خود تكنيك هاي زيادي را مورد استفاده قرار داده كه شامل تجزيه و تحليل رشته هاي DNA، استفاده از تكنيك هاي رايانه اي و شواهد فسيلی براي پی بردن به زمانی كه گروه هاي اصلي نهنگ ها ظاهر شدند.
ابزارها براي تكميل داده هاي فسيلي به وسیله داده هاي مولكولي هنوز در حال توسعه است و این تحقيق پلی بر روی این شکاف زده است.
منبع: http://www.physorg.com/news194285889.html
| < قبلی | بعدی > |
|---|
