حميده احمديان راد
كركس از پرندگاني است كه در زمان هاي نه چندان دور در ايران فراوان بوده. اما مدتي است كه در كشورمان وضع گونه كركس مصري در خطر انقراض و وضعيت كركس پشت سفيد بحراني اعلام شده. البته به طور كلي وضعيت كركس ها در منطقه آسيا مناسب نيست و حتي برخي احتمال انقراض نسل اين پرندگان را در اين قاره تا يك دهه آينده اعلام مي كنند. دليل عمده اي هم كه براي انقراض نسل كركس هاي آسيايي عنوان مي شود، استفاده كشاورزان از داروهاي شيميايي براي سالم نگهداشتن دام هايشان و سپس تغذيه اين پرندگان لاشخور از جسد اين دام ها است. اين پرنده به دليل تغذيه از لاشه جانوران ديگر ممكن است چندان براي انسان خوشايند نباشد -هرچند كه زماني در دنياي باستان داراي ارج و قرب زيادي بوده است. اما براي زنجيره هاي غذايي مهم است و كاري را كه طبيعت برايش در نظر گرفته انجام مي دهد.
از آن جايي كه كركس ها در اطراف روستاهاي ايران ديده مي شوند، تحقيقي كه يك گروه بين المللي از دانشمندان درباره اين پرندگان در حال انقراض انجام داده اند، مي تواند ذهن دامپزشكان و كشاورزان را نسبت به داروهايي كه براي سلامت دام ها مورد استفاده قرار مي دهند روشن تر كند. چراكه همان گونه كه در اين تحقيق نشان داده شده، چيزي كه براي يك جانور خوب است، لزوماً براي همه جانوران خوب نيست.
اين محققان مطالعه خود را روي داروي كتوپروفن ketoprofen متمركز كردند. كتوپروفن دارويي مشابه ايبوپروفن است كه درد را تسكين مي دهد و از التهاب مي كاهد. در هند برخي از كشاورزان كتوپروفن را براي تسكيل درد به دام ها مي دهند. اما نتيجه تحقيق اين گروه نشان داد كه دادن كتوپروفن به گاوها در نهايت مي تواند كركس ها را مسموم كند.
از آن جايي كه اين پرندگان عظيم لاشه دام ها را مي خورند، براي كشاورزان به مثابه مستخدمان طبيعي عمل مي كنند. جشن كركس ها دوروبر لاشه دام ها براي كشاورزان به اين معني است كه لازم نيست به وضعيت اين لاشه ها رسيدگي كنند. چراكه كركس ها خيلي سريع اين كار را انجام مي دهند. گاهي كركس ها در مدت 20 دقيقه لاشه ها را معدوم مي كنند.
موقعي كه يك كركس لاشه دامي را مي خورد، همراه آن داروهايي كه در بدن آن جانور بوده را هم مي خورد. تحقيق ريچارد كاتبرت جانورشناس بريتانيايي و همكارانش حاكي از اين است كه در رابطه با كتوپروفن مشكل زيادي براي كركس ها ايجاد شده و حتي مقادير كم اين دارو هم توانسته يك كركس را بكشد.
اين دانشمندان در آزمايشاتشان متوجه شدند كه كركس ها چه پس از مصرف مستقيم كتوپروفن و چه بعد از خوردن لاشه دامي كه در بدنش اين دارو وجود داشته، مي ميرند. جالب اين جا است كه مقدار زيادي از اين دارو لازم نيست تا كركسي را بكشد. چراكه اين پرندگان بعد از مصرف مقدار دارويي كمتر از يك ميليونيوم وزن بدنشان هم مي ميرند. اين موضوع نشان مي دهد كه دامپزشكان حتي بايد در زمينه تجويز كتوپروفن به ساير پرندگان هم هوشيار باشند.
البته اين اولين باري نيست كه كشاورزان به طور غيرعمد كركس ها را مسموم كرده اند. داروي ديگري كه التهاب را در دام ها كاهش مي دهد، داروي شناخته شده ديكلوفناك است. اين دارو حدود 20 سال پيش در ميان كشاورزان محبوبيت پيدا كرد. اما براي كركس ها سم بود و در نتيجه سه گونه مختلف از كركس ها بر لبه پرتگاه انقراض قرار گرفتند.
در سال 2004 ميلادي، ليندسي اواكس، استاد دامپزشكي دانشگاه ايالتي واشنگتن بين كاهش تعداد كركس ها و استفاده از ديكلوفناك ارتباط برقرار كرد. او گفت كه حتي شمار كوچكي از لاشه هاي حاوي ديكلوفناك كافي است تا جمعيت بزرگي از كركس ها نابود شوند. از زمان مطالعه اواكس، كشورهايي مانند هند، پاكستان و نپال قوانيني را بر ضد استفاده از ديكلوفناك براي دام ها به مورد اجرا گذاشته شد.
در نهايت اين كه چه دارويي به يك گاو داده شود مي تواند به كشتار كركس ها خاتمه دهد. دانشمنداني مانند كاتبرت هم به تأثير داروها بر كركس ها توجه مي كنند تا بفهمند كه چگونه مي توانند جلوي عواقب ناخوشايند استفاده از اين داروها را در آنها بگيرند. اين كار تنها به كركس ها كمك نمي كند. بلكه حتي به كشاورزاني كه نمي خواهند لاشه دام هايشان روي زمين بماند هم كمك مي كند!
منبع: www.sciencenewsforkids.org/articles/20100106/Note2.asp
| < قبلی | بعدی > |
|---|
