حميده احمديان راد
در حرفه مين ياب ها "اولين اشتباه، آخرين اشتباه زندگي آنهاست". هيچ طرح و نقشه اي از ميدان هاي ميني كه عراق در دوران جنگ ايجاد كرده بود وجود ندارد. بنابراين همه چيز به ابتكار خود مين ياب ها بستگي دارد. لغزش از محدوده نوارهاي پارچه اي سفيدي كه مسير امن حركت هر مين ياب را مشخص مي كند، حكم مرگ يا قطع عضو او را دارد. خستگي پس از مدتي كار درصد خطا را بالا مي برد و اين لحظه اي است كه فرماندهان براي اين كه از فاجعه احتمالي جلوگيري كنند به يگان ها دستور استراحت مي دهند. در جايي نظير خوزستان هرم گرماي كشنده، ساعات كاري مفيد رابه حداقل ممكن كاهش مي دهد. گاهي يك مين در مكاني كه تصور مي شد بايد باشد نيست. در اين شرايط دلهره آور همه دست از كار مي كشند تا دنبال يك ظرف محتوي نيم كيلو ماده منفجره گمشده بگردند كه با اندك فشاري عمل ميكند و مرگ مين ياب يا قطع بعضي از اعضاي بدن او را به دنبال مي آورد. نظاميان مين ياب به خوبي از خطرات احتمالي اين دشمن پنهان كه پس از پايان جنگ هشت ساله همچنان تلفات مي گيرد، آگاهند. با اين وجود خنثي سازي نه ميليون گلوله شامل انوع موشك، مين و ساير گلوله هاي عمل نكرده از 750 هزار هكتار -يعني تقريباً نيمي از مناطق آلوده- تا سال 1381، 139 شهيد و 549 جانباز به جا گذاشته است.
هرچه 15 يگان مهندسي رزمي نيروي زميني به منطقه صفر مرزي با عراق نزديك تر مي شوند، ميدان هاي مين به خاطر تراكم بيشتر مين ها مرگبارتر مي شوند. خود ارتش مقياس مناطق آلوده به ميني را كه عراق به جا گذاشته را با احتساب حدود 200 هزار هكتار مناطق مرتفع شمال غربي كشور كه سپاه پاكسازي مي كند، يك ميليون و 500 هزار تا يك ميليون و 800 هزار هكتار برآورد مي كند. سرهنگ امير محمودي جانشين معاونت هماهنگ كننده نيروي زميني مي گويد:"از مجموع مناطقي كه نيروي زميني پاكسازي مي كند، آلوده ترين منطقه خوزستان است. مناطق آلوده ديگر كرمانشاه و ايلام هستند."
ارتش بخشي از كاركنان ثابت و نيروهاي وظيفه را با آموزش هاي ويژه به اين مناطق اعزام كرده است. آنها از تجهيزات كاملاً مدرن نظير آنچه آمريكا، پيشروترين كشور جهان ار نظر فن آوري مين يابي انجام مي دهند بي بهره اند. تنها سال گذشته ارتش تعدادي مين كوب خريداري كرد كه زمين را شخم مي زند و به اين كار مي آيد كه ضريب امنيتي را براي كاركنان خود بالا ببرد. با اين وجود مين ياب ها به خود مي بالند كه به گفته يكي از سازمان هاي بين المللي موسوم به (M.P.A) ايران يكي از بهترين كشورهاي جهان از حيث خنثي سازي مين تشخيص داده شده است. با اين حال آنها به زحمت تنها نيمي از مناطق آلوده به مين را پاكسازي كرده اند. بنابراين باقيمانده مناطق آلوده هنوز جراحت ها وتلفاتي را ميان نظاميان مين ياب يا غير نظاميان موجب مي شود. سرهنگ محمودي مي گويد:"شرايط جوي مثل گرماي زياد و جابه جايي مين ها در اثر توفان و سيل كار را كند كرده است. طبيعي ست كه دشمن هم طرح ونقشه ميادين مين را در اختيار ما قرار نداده است. مين ياب ها بيل مي زنند، شخم مي زنند و با دست كاوش مي كنند و بعد به خاطر اين كه جاده اي وجود ندارد چند كيلومتر راه مي پيمايند تا با برانكار يا كوله پشتي و فرقون مين هاي خنثي شده را به جاده ماشين رو برسانند."
ميان تيتر: مين ياب ها چگونه كار مي كنند؟
يكي از مربيان آموزش مين يابي مي گويد:"مابه مين مي گوييم دشمن نهفته. چون بدون اين كه اين دشمن را ببينيم بايد با آن بجنگيم."
مربي ديگري روند كار مين ياب ها را چنين توصيف مي كند كه ابتدا نوارهاي پارچه اي سفيدي در منطقه بي خطر كشيده مي شود كه همه موظف اند روي آن راه بروند وسپس مين ياب ها، دستگاه هاي مين يابي را در اطراف خود حركت مي دهند. وقتي دستگاه مين ياب روي مين قرار مي گيرد، بوق مي زند. در اين هنگام مين ياب عقب مي رود و مين بردار در جاي او قرار مي گيرد و با سيخك خاك را كنار مي زند وبسته به نوع مين با آن مواجه مي شود. در مرحله آخر مين ها به تدريج با دست جمع آوري وبه عقب منتقل مي شوند.
انواع مين هايي كه مين ياب ها با آنها مواجه مي شوند
مين ياب ها در مدت كار ممكن است با انواع مين هاي ضد تانك، ضد خودرو وضد نفر مواجه شوند. در جنگ ها مين ها براي جلوگيري از عمليات نظامي دشمن كاربرد دارد و به گفته ارتش، عراقي ها كه پس از عمليات ها فتح المبين و بيت المقدس به موضع دفاعي روي آورده بودند براي مستحكم كردن مواضع خود و كند كردن روند عمليات هاي ايران به شكل گسترده اي به ايجاد ميادين مين روي آوردند. مين هاي مورد استفاده عراق عمدتاً از كشورهاي بلوك شرق تأمين مي شد و واحدهاي مهندسي اين كشور به كاشت مين ها مي پرداختند. مين هاي موسوم به ضدنفر كه عراق به طور وسيعي در جنگ از آنها استفاده مي كرد به دسته هاي جهنده، كشنده، زخمي كننده و تلفيقي تقسيم مي شدند. مين هاي كشنده انسان را ازپاي در مي آورند و برخي ديگر از مين ها قابليت آن را دارند كه دست وپا را از ناحيه پنجه قطع كنند و گاهي هم تركش هاي آنها باورود به چشم منجر به نابينايي مي شود.
البته توليد مين هاي كشنده پس از تشكيل كنفرانسي در سال 1998 در كشور كانادا ممنوع شد. مجروحان احتمالي در اين ميدان هاي مين به خاطر نبود جاده با سختي زياد به مراكز درماني منتقل مي شوند. طبيعتاً انفجار مين ها به غيرنظاميان هم آسيب مي رسانند. سرهنگ محمودي مي گويد:"ما مناطق را به بخش هاي آزاد و ممنوعه تقسيم بندي كرده ايم. مناطق ممنوعه در نزديكي منطقه صفرمرزي قرار دارند. به رغم اعلام قبلي گاهي عشاير كوچ نشيني براي چراي دام هايشان وارد منطقه ممنوعه مي شوند و در مواردي حس كنجكاوي كودكان آنها منجر به انفجار مين مي شود. قاچاقچياني هم كه به طور غيرقانوني از مرز عبور مي كنند تلفاتي به جا مي گذارند. تلفات شامل افرادي هم مي شود كه به طمع جمع آوري آلومينيوم و آهن هاي به جا مانده از جنگ، وارد مناطق مممنوعه مي شوند."
با اين وصف ايران درحال حاضر در رديف 60 كشوري قرار دارد كه جمعاً 80 ميليون مين را در خود جاي داده اند. براساس آماري كه يك نشريه دانشجويي دانشگاه امير كبير به نقل از اينترنت ارايه داده 17 درصد از مين هاي خنثي نشده جهان در ايران قرار دارد و ازنظر تعداد مين مدفون پس از كشور مصر دومين رده را داراست.
كاربرد روبات ها در مين يابي
دكتر امير حسين جهانگير استاد دانشگاه صنعتي شريف كه مدتي رهبري تيم ربات هاي فوتباليست وامدادگر را به عهده داشت -اين ربات در مسابقه روبات هاي امداگر جهان در بين پيشرفته ترين
كشورهاي جهان اول شد- مي گويد:"روبات ها جلوي تلفات انساني را در هنگام خنثي سازي مين مي گيرند و هرگز هم خسته نمي شوند. شرايط محيطي مثل آفتاب و برف هم بر كار آنها تأثير نمي گذارد. با ساخت و به كارگيري اين روبات هاي مجهز به حس گر مي توانيم پيشرفت قابل توجهي هم در فن آوري هاي روباتيك و حس گرها به دست آوريم..."
آمريكايي ها در زمينه ساخت روبات هاي مين ياب پيشرفت هاي قابل توجهي به دست آورده اند.
دكتر جهانگير مي گويد:"مريخ ياب هاي آمريكايي در اين زمينه كار كرده اند. آنها براي اين كار روبات هاي ماري شكلي ساخته اند و در افغانستان با خودروهاي متحرك مجهز به بازوي حس گر به مين يابي پرداختند. آمريكايي ها با استفاده از مين يا ب هاي روباتيك مين هاي كويت راهم جمع آوري كردند ومجدداً در يوگسلاوي از مين هاي برداشته شده استفاده كردند!"
هيچ پديده اي غير انساني تر از جنگ نيست
به هر حال در عصري كه سلاح هاي جنگي حتي تا مدتها پس از پايان جنگ ها به تخريب ادامه مي دهند، تجهيزاتي به همان ميزان پيشرفته نياز است تا تهديد اين سلاح ها را خنثي كند. هشت سال جنگ با عراق بخش عظيمي از منابع اقتصادي كشور ما را تخريب كرد. 13 سال پس از پذيرش قطعنامه 598 توسط ايران هنوز يگان هايي از مين ياب هاي جسور ايراني ناچارند با دشمن نهفته اي به نام مين بجنگند واين سلاح ها تلفاتي هم از غيرنظاميان به جا مي گذارند. ممكن است بسيار بيش از اين ميزان زمان لازم باشد تا همه مناطق از مين پاك شود. به اين ترتيب آيا هيچ پديده اي زشت تر وغيرانساني تر از جنگ وجود دارد؟
اين گزارش در فروردين سال 1381 در روزنانه ايران چاپ شد و در سايت هاي متعدد بين المللي ترجمه شد و در بسياري از تحقيقات و گزارش هاي بين المللي در مورد مين مورد استناد قرار گرفت.
| < قبلی | بعدی > |
|---|
