گفت و گو: حمیده احمدیان راد
ليد: آمريكايي ها با به كارگيري وسيع تجهيزات الكترونيكي پيشرفته در صنايع نظامي، به ويژه در جنگ اخير با عراق اهميت استراتژيك علوم و صنايع الكترونيك را به اوج خود رساندند. آنها ده ها ماهواره در فضا قرار داده اند كه قادرند هر شيئي را با دقت يك متري مكان يابي كنند. موضوعي كه اروپا را هم به هماوردي فرا خوانده.
اما كليد علوم و تحقيقات الكترونيك در دست آمريكا و اروپاست و كشورهاي ديگر مي توانند به اين رضايت دهند كه با انتقال صنايع الكترونيك از كشورهاي پيشرفته از بخشي از اين مزايا بهره مند شوند.
پروفسور چنگيز رزبان حقيقي رييس دانشكده الكترونيك دانشگاه پلي تكنيك نانت فرانسه در گفت وگوي حاضر به اين دست پيشرفت ها و جهت گيري هاي صنايع و تحقيقات الكترونيك اشاره مي كند. وي شاگرد اول كنكور سال 1353 و از نخبگان ايراني ست كه به تحقيقات جهاني در زمينه الكترونيك ياري مي رساند. رساله دكتراي وي به طراحي كارت هاي پاسخگوي بدون باتري (Passive) اختصاص داشت. اطلاعات اين كارت ها با استفاده از گيرنده و فرستنده ويژه، با بعد فاصله نيز قابل دريافت است. اين كارت ها اينك توسط رانندگان، در ورودي و خروجي اتوبان هاي كشورهاي اروپايي مورد استفاده قرار مي گيرد و عوارض بدون توقف خودروها در اين مبادي كسر مي شود. كارايي اين كارت ها در بسته هاي پستي هم به اثبات رسيده. وي به مدد پايان موفقيت آميز اين طرح بورس فوق دكترا دريافت كرد و پس از مدتي با امضاي ميتران رييس حمهوري وقت به عنوان يكي از جوان ترين پرفسورهاي كشور فرانسه با سمت استادي به كادر دانشگاهي پيوست. رساله فوق دكتراي وي به طراحي مدارهاي مجتمع با بسامد بسيار بالا (در رايانه) اختصاص داشت و اينك نيز تحقيقاتش را روي ساخت و آزمايش دستگاه مركزي كوچكي جهت نصب درخانه متمركز كرده كه وسايل ارتباطي منزل را از اتصال به پريزهاي جداگانه بي نياز مي كند.
o در حال حاضر پيشرفته ترين كشورها در زمينه صنايع و تحقيقات الكترونيك كدام ها هستند؟
- در مورد همه سوژه هاي تحقيقاتي آمريكا بزرگ ترين مرجع در سطح جهان است. منتها از نظر توليد كالاهاي الكترونيك ژاپن از بقيه كشورها پيشرفته تر است. ژاپني ها خيلي كار مي كنند و نتايج تحقيقات را خيلي سريع به صورت كالا در بازار پخش مي كنند. فرانسه هم تحقيقات مربوط به خودش را دارد. فرانسه حتي در زمينه مخابرات نظامي سيستم هايي دارد كه آنها را به آمريكا هم مي فروشد. منتها كشورهاي اروپايي مي كوشند تحقيقاتشان را در قالب اتحاديه انجام دهند. در واقع يكي از دلايلي كه اروپايي ها مي خواهند متحد باشند همين است كه قدرت تحقيقاتي و صنعتي شان را افزايش دهند. آمريكا به ويژه از لحاظ تأمين بودجه مي تواند يك سوژه تحقيقاتي را به تنهايي از پيش ببرد. ولي اين كا مثلاً از فرانسه به تنهايي برنمي آيد. در نتيجه در مقر اتحاديه اروپا در بروكسل، كميسيون هاي تحقيقاتي جهت بررسي طرح ها و بودجه بندي براي تحقيقات وجود دارد كه بابت طرح هاي تحقيقاتي مهم بودجه هاي بزرگي هم اختصاص مي دهند.
o مثلاً براي هر تحقيق چقدر هزينه مي كنند؟
- زماني من خودم راجع به "آي سي" هاي داخل رايانه (مدارهاي مجتمع يا تراشه ها) و اشكالات احتمالي در صورت چند صد برابر شدن سرعت عملكرد آنها كار مي كردم. چند لابراتوار دانشگاهي و كارخانه صنعتي از آلمان، فرانسه، انگليس و ايتاليا در اين پروژه شركت داشتند. كميسيون تحقيقاتي اروپا تنها به لابراتوار ما يك ميليون يورو اختصاص داده بود، در حالي كه عده اي از ما حقوقمان را هم از دولت فرانسه در يافت مي كرديم.
o چه كساني جهت تحقيقات را تعيين مي كنند؟ آيا صنايع در اين كار دخيل اند؟
- در واقع صنايع ما را دنبال خودشان مي كشند. آنها مي دانند به كجا مي روند. يا اين كه دولت بودجه تحقيقاتي ما را تأمين مي كند.
o كدام يك از نهادهاي دولتي فرانسه بودجه تحقيقات را تأمين مي كنند؟
- وزارت صنايع، وزارت تحقيقات يا استان ها در اين كار مشاركت دارند. بودجه اي كه دولت تخصيص مي دهد براي تحقيقات پايه اي ست كه مي داند صنايع پولي بابت آن نمي پردازند. وقتي اين تحقيقات به نتيجه نزديك مي شود، صنايع پول مي دهند تا آن را از تئوري به مرحله عمل و توليد برسانند.
o استان ها از اين كه خودشان را درگير تحقيقات كنند چه منفعتي مي برند؟
- استان ها مي خواهند روابطشان را با صنايع خوب كنند. در واقع در حال حاضر هر استاني در فرانسه به انجام نوعي از تحقيقات معروف شده. يك علت بزرگ اين است كه تحقيقات به تجهيزات سنگين و گران نياز دارد كه نمي توان آن را در همه جا مهيا كرد. در نتيجه محققان و دانشگاهيان براساس نوع تحقيقات هر استان، محل كارشان را تعيين مي كنند. مثلاً تحقيقات ما كه در غرب فرانسه هستيم، بيشتر روي مدارهاي فركانس بالا، آنتن ها و سيستم هاي موبايل متمركز شده. در همين رابطه لابراتوار دانشكده ما در زمينه بالا بردن دقت رادارها براي شناسايي كشتي ها كار مي كند. مثلاً در مورد شناسايي كشتي ها، هر كشتي هنگام حركت شكل آبي كه به جا مي گذارد، متفاوت است. به اين ترتيب مي توان دريافت كشتي نظامي ست يا خودي و ...
o آيا مقامات دانشگاهي مثل شما هم در تحقيقات شركت مي كنند؟
- البته. در سيستم موبايل هاي كنوني ارتباط از طريق دكل ها، آنتن ها و كابل هاي معمولي صورت مي گيرد. به جاي آن اروپا و آمريكا تحقيقاتشان را روي كابل كشي از نوع فيبر نوري متمركز كرده اند. به اين ترتيب امواج نوري به الكترومغناطيسي و برعكس تبديل مي شود. در اين سيستم يك دستگاه مركزي كوچك در گوشه اي از خانه نصب مي شود و ديگر لزومي ندارد وسايل ارتباطي به پريزهاي مختلف وصل شوند. مثلاً ديگر لازم نيست رايانه به تلفن وصل شود، تلويزيون به آنتن و... . لازمه اين كار ، ارتباط بين امواج نوري و راديويي ست كه آن را مي توان با ساخت همين دستگاه كوچك انجام داد. از نظر تكنولوژي امكان ساختن چنين دستگاهي وجود دارد. منتها به خاطر گراني ماده اوليه اش كه ماده اي كريستال مانند است، كل دستگاه گران در مي آيد. قيمت هر كريستال در فرانسه هزار يور ست و نوع چيني آن كه كيفيت مرغوبي ندارد، بين 100 تا 200 يوروست. ولي اگر بخواهيم اين دستگاه را درهر خانه نصب كنيم، قيمت هر كريستال بايد كمتر از يك يورو باشد. بنابراين ما به دنبال ماده پلاستيكي جايگزين هستيم. من روي ساختن اين دستگاه وقابليت همين ماده كريستالي و جايگزين هاي آن كار مي كنم. از طريق شبكه فيبر نوري و امواج راديويي ارتباطات چنان قوي خواهد شد كه هر لحظه در خيابان نيز مي توان رايانه را روشن كرد و با آن كانال تلويزيوني را گرفت يا ارتباط صوتي وتصويري برقرار كرد.
o به نظر مي رسد در رابطه با سيستم هاي ديگر الكترونيكي مثل ماهواره ها هم پيشرفت هاي زيادي صورت گرفته. آيا آمريكا و اروپا دراين زمينه هم باهم رقابت دارند؟
- آمريكايي ها تعداد زيادي ماهواره اطراف كره زمين فرستاده اند. آنها از سيستم جي.پي.اس G.P.S استفاده مي كنند و به اين وسيله تعيين موقعيت مكاني هر چيز و هركس در هر نقطه از زمين از طريق گيرنده وفرستنده ممكن است. اين سيستم از طرفي براي وسايل نقليه اي مثل كشتي و هواپيما و از سوي ديگر براي اشخاص كاربرد دارد. هم اينك وسايل نقليه و سربازان آمريكايي از طريق اين سيستم رديابي مي شوند. در حال حاضر همه كشتي ها و هواپيماها سيستم جي.پي.اس دارند وحتي در اروپا بهره گيري از اين سيستم براي كاميون ها و وسايل نقليه متفرقه نيز متداول شده. خود ما مراجعي داشتيم كه مي خواست از اين سيستم استفاده كند و ببيند كاميون هايش هر لحظه كجا هستند.
مي دانيم كه روس ها هم سيستم رقيبي براي اين سيستم دارند. اروپا هم دنبال ايجاد چنين سيستمي براي خودش است. چون در حال حاضر مجبور است تجهيزات مورد نيازش را وارد كند و آمريكا هم تجهيزات دقيق نظامي اش را كه دقتش تا شعاع يك متري ست در اختيار آنها قرار نمي دهد. در نتيجه اروپا در صدد است سيستمي به نام گليلئو (Galileo) ايجاد كند كه دقتش زياد و حتي از مال آمريكا بيشتر است. تا يك سال پيش كشورهاي اروپايي براي تأمين بودجه اين سيستم اختلاف نظر داشتند. چون لازمه اش اين است كه 50 تا 60 ماهواره به آسمان فرستاده شود و طراحي هر ماهواره گران در مي آيد. ضمن اين كه ايستگاه هاي زميني هم مورد نياز است. اما كليه محققين از آن پشتيباني مي كنند.
o احتمالاً نقطه كانوني ديگر براي پيشرفت در عرصه الكترونيك اينترنت و رابطه آن با مخابرات است. دراين موارد تحقيقات چه مسيري را دنبال مي كنند؟
- در حال حاضر اينترنت نيازمند كابل است. ولي نمي توان تمام كره زمين را از طريق كابل فيبر نوري تحت پوشش قرار داد. آمريكا اينك ماهواره هايي به فضا مي فرستد كه تمام كره زمين را مي پوشانند و مي توان ارتباط بين رايانه ها (اينترنت) را از طريق ماهواره ايجاد كرد. ارتباط موبايل ها هم با ماهواره برقرار مي شود. شركت موتورولاي آمريكا پيش از اين يك سيستم قوي مخابراتي ايجاد كرده بود كه با استغاده از آن ازطريق ماهواره ها مي شد با هر نقطه از كره زمين ارتباط برقرار كرد. سيستم موتورولاي آمريكا "ايريديوم" نام دارد. خيلي كامل است و اصلاً به زمين احتياج ندارد و با آن مي توان از اين سر كره زمين با طرف ديگر رابطه برقرار كرد و اگر يكي از ماهواره ها نتواند ارتباط برقرار كند، به ديگري پاس مي دهد. ولي اين سيستم به همين دلايل از نظر تجاري شكست خورد و الآن تنها نظاميان آمريكايي از آن استفاده مي كنند. در مقابل، اروپا سيستم ضعيف تري به نام گلابل استار Global Star را ايجاد كرده كه از نظر تجاري موفق است. چون از طريق ايستگاه هاي زميني پشتيباني مي شود. ماهواره هاي اروپايي نمي توانند مستقل از زمين عمل كنند.
o آيا اين نقل و انتقالات در فضا زمان نمي برد؟
- تأخير طولاني ترين ارتباط از طريق دورترين ماهواره ها (ماهواره هاي ثابت) كمتر از نيم ثانيه است.
o با اين حساب الكترونيك به رشته بسيار استراتژيكي تبديل شده. ما در جنگ اخير آمريكا در عراق شاهد بوديم كه نظاميان آمريكايي خيلي زياد از سيستم هاي الكرونيكي استفاده مي كردند.
- بله مخابرات از نظر نظامي خيلي مهم است و از اين طريق بين بخش هاي مختلف نظامي ارتباط برقرار مي شود. همچنين موشك هاي پاتريوت كه موشك هاي ديگر را هدف قرار مي دهند، از طريق ماهواره ها عمل مي كنند. آنها ابتدا خطر پرتاب موشك طرف مقابل را از طريق امواجي كه اتوماتيك وار مخابره مي شود، دريافت مي كنند. جهت موشك تشخيص داده مي شود و در جايي مي توان موشك دشمن را منهدم كرد.
o ايراني ها هم در اين پيشرفت علوم الكترونيك سهيم اند. مشخص است كه چه تعداد ايراني در اين زمينه كار مي كنند؟
- تعداد محققان ايراني كه در فرانسه در اين رشته كار مي كنند شايد به ده نفر هم نرسد. البته علت آن اين است كه ايرانيان زيادي در فرانسه زندگي نمي كنند. اما تعداد ايرانياني كه در آمريكا در زمينه الكترونيك كار مي كنند زياد است. آنها در كنفرانس ها به نام آمريكا شركت مي كنند و بسيار هم مي بينيم كه از طرف آمريكا يك ايراني در كنفرانس ها شركت كرده و البته مهمترين كشور از نظر الكترونيك هم آمريكاست.
o با مطالبي كه گفتيد بعيد به نظر مي رسد ايران دست كم در كوتاه مدت بتواند در عرصه الكترونيك خودش را مطرح كند.
- الكترونيك هم جنبه تحقيقات دارد هم جنبه توليد. اتفاقاً امريكا و اروپا مايل اند توليداتشان را به سمت كشورهايي سوق دهند كه دستمزد در آنها ارزان است. در مورد جنوب شرق آسيا و تا حدودي اروپاي شرقي اين اتفاق رخ داده و البته با اعتراضاتي هم همراه بوده. چون انتقال اين صنايع، در آمريكا و اروپاي غربي بيكاري ايجاد مي كند. اخيراً يكي از شركت هاي بزرگ الكترونيك فرانسوي هم صنايعش را به كشورهاي ديگر منتقل كرد. چون مي گفت نمي تواند با وجود دستمزد بالا در فرانسه به رقابت با ديگران بپردازد. آمريكا هم صنايع الكترونيكش را عمدتاً در تايوان و سنگاپور مستقر كرده و با اعتراضات داخلي مشابهي روبرو شده. در جهان سوم در زمينه توليد و توسعه- توسعه مرحله بين تحقيق و توليد است و به فناوري و تكامل آن مربوط است- اميدي به پيشرفت هست. هرچند كه در مورد انتقال مرحله توسعه به جهان سوم در اروپا بحث هايي وجود دارد. اما عرصه تحقيقات متعلق به آمريكا و اروپاست.
o اما ظاهراً اروپا و آمريكا امكان توليد و توسعه را دراختيار كشورهاي بخصوصي قرار مي دهند و به كشورها به شكل مساوي نگاه نمي كنند.
- بله به نظر مي رسد آنها به چين ظاهراً كمونيست اطمينان بيشتري دارند و كارخانه هايي در اين كشور ايجاد كرده اند. البته اروپايي ها در مقابل انتقال توسعه به اين كشور مقاومت مي كنند. ولي مثلاً كشورهاي مسلمان مراكش و الجزاير كه اتفاقاً به اروپا نزديك اند هيچ بهره اي نبرده اند.
o با اين وصف وضع علوم الكترونيك در ايران چگونه است؟
- مقاله هايي كه در ايران نوشته مي شود از نظر تئوري سطح بالايي دارند ولي از نظر عملي و تحقيقاتي كاري بر رويشان انجام نگرفته . در حالي كه در اروپا و آمريكا نتايج تئوري با عمل مقايسه مي شود تا مشخص شود جواب تئوري درست است يا نه. اين كار هم بودجه و تجهيزات مي خواهد. به همين ترتيب دانشجويان ايراني از نظر تئوريك قوي هستند. چنان كه كشورهاي بلوك شرق هم همين وضعيت را دارند. ولي كار عملي انجام نداده اند. البته واقعيت اين است كه اصولاً شيوه آموزش در فرانسه هم با ايران فرق مي كند. در فرانسه 20 درصد از دروسي كه ما به دانشجوي رشته الكترونيك ارايه مي دهيم درس هاي مديريتي، اقتصاد، اداره اكيپ و فرهنگ بين المللي ست تا مهندس فن و تئوري را با هم بداند و مثلاً بتواند به خوبي درباره كاري كه انجام داده صحبت كند و گزارش بنويسد. اين ويژگي راهم صنعت از دانشگاه مي خواهد. حتي نصف اعضاي هيأت مديره دانشگاه ما مسئولان صنايع هستند. همچنين ما به دانشجويانمان ياد مي دهيم چگونه سيستم جديدي طراحي كنند. از كجا شروع كنند وبه كجا برسند.
o با اين وصف چه راه حلي براي ايجاد حركت در رشته الكترونيك در ايران وجود دارد؟
- تأمين بودجه براي مراكز تحقيقاتي وقتي صنايع پشت سرش نيست به تنهايي فايده اي دارد. اگر ايران بتواند اطمينان اروپا و آمريكا را جلب كند تا مثل كشورهاي اروپاي شرقي صنايع الكترونيك را وارد كند مي تواند تكاني در صنايع و تحقيقات الكترونيك ايجاد كند. بايد ديد كره اي ها چه كار كرده اند كه حالا سامسونگ آن قدر قوي شده كه با اروپايي ها رقابت مي كند.
اين مصاحبه در سال 1383 در روزنامه ايران چاپ شد.
| < قبلی |
|---|
