حمیده احمدیان راد
چند سالي است كه پلاستيك ها محيط زيست ما رابه محاصره خود درآورده اند. فرشي از نايلون دشت ها و بيابان هاي اطراف شهرها و روستاها را پوشانده اند. دور درختان پيچيده شده اند. داخل خاك ها فرورفته اند و گیاهان را خفه می کنند و جلوي ريشه دواندن گياهان را می گیرند. پلاستيك هاي مدفون در زمين نمي گذارد درختان در جايي كه مي توانند برويند. در کنار رودخانه هایی که مردم برای تفریح می روند بطری ها در همه جا پراکنده می شوند و گاهی با جریان رودخانه همراه می شوند. آنها سرچشمه رودها را آلوده می کنند. در رودها و دریاها، نهنگ ها و کوسه ها ظرف های یک بار مصرف را با غذا اشتباه می گیرند و می بلعند و لاک پشت ها با خوردن آنها خفه می شوند. ظرف های یک بار مصرف هم برغم هشدارهای پزشکی هر روز بیشتر و بیشتر برای ریختن غذا مورد استفاده قرار می گیرند.
بين ۲۵۰ تا۵۰۰ سال طول مي كشد تا اين مواد مخرب در طبيعت تجزيه شوند. این مواد ممكن است سمومي را وارد چرخه حياتي کنند كه در نهايت بدن انسان را تحت تأثير قرار می دهد و می توانند اكوسيستم را از شكل طبيعي خارج کنند. ما بدون ايجاد يك سيستم بازيافت قوي اجازه مي دهيم اين مواد تمام اين مدت در طبيعت باقي بمانند و بر محيط زندگي مان تأثیر منفی به جا بگذارند و روز به روز هم بر ميزان مصرف خود مي افزاييم. حتی تلاش نمی کنیم که آنها را در طبیعت پراکنده نکنیم یا آنها را از طبیعت جمع آوری کنیم.
حتی با وجود اين شرایط، مصرف پلاستيك ها و نايلون ها با سرعتي سرسام آور روبه گسترش است. مغازه داران هركالايي را با هر حجمي داخل نايلون ها مي گذارند و آن را "كلاس" كار خود مي دانند. حتی چنين به نظر مي رسد كه گردش كار فروشگاه ها بدون نايلون ممكن نيست. تقريباً ديگر مكاني وجود ندارد كه در آن نايلون ها براي مصارف حتي غيرضروري به كار گرفته نشده باشد. مصرف كننده ها هم عادت كرده اند به طور دایم از نايلون ها و مواد پلاستيكي استفاده كنند.
ضمن این که در شرایطی که نفت هر روز بیشتر و بیشتر در جهان ارزش پیدا می کند ما به این وسیله میزان زیادی نفت را برای تولید بیش از حد این مواد می سوزانیم.
در جهان الگوهای مناسب تری ارایه می شود
در حالی که در کشور ما انفجاري در زمينه توليد و مصرف نايلون ها و ظروف يك بار مصرف رخ داده، بسیاری از کشورهای جهان مدت ها است رویکرد خود را نسبت به استفاده از مواد پلاستیکی تغییر داده اند. به ویژه در این کشورها با هماهنگی رسانه ها و فعالان محیط زیست جنبشی عمومی برای کاهش مصرف این مواد رخ داده است. به طوری که یک فروشگاه زنجیره ای مشهور در یک کشور اروپایی به این دلیل با اقبال عمومی مواجه شد که شعار خود را تلاش برای حذف نایلون از فروشگاهش انتخاب کرد.
کشورهای پیشرفته چندسالي است كه دوباره به سمت استفاده از پاكت گرايش پيدا كرده اند. قانون هم كارخانجات سازنده نايلون ها و برخي از انواع ديگر پلاستيك ها را واداشته خط توليد خود را به ساختن انواع پاكت هاي محكم و يا کیسه های پارچه ای و جایگزین های مناسب ديگر تغيير دهند. در این کشورها نايلون های بی دوام براي خريد كالا جایشان را به كيسه هاي بسيار بادوام داده اند. همین کیسه ها هم بسیار گران عرضه می شوند تا استفاده از آنها زیاد نباشد و بسیاری از خریداران چندین بار برای خرید از این کیسه ها استفاده می کنند. شهروندان این کیسه ها را به عنوان ساك به فروشگاه ها مي برند تا كالاهاي خريداري شده در پاكت را داخل آنها جاي دهند. این در حالی است که سيستم بازيافت در اين كشورها هم بسیار توانمند است. به طوری که با وجود ده ها سال استفاده وسيع از نايلون و پلاستيك با پيامدهاي فاجعه بار زيست محيطي دست به گریبان نشده اند. حتي در كشوري نظير پاكستان هم شهروندان براي حمل كالاهاي خريداري شده از كيسه هاي پارچه اي استفاده مي كنند و فروشگاهها به وفور اين كيسه ها را در اختيار خريداران كالاها قرارمي دهند.
در کشور چین هم استفاده از کیسه های پلاستیکی نازک ممنوع شده است. کشور چین برای بازیافت پلاستیک با مشکلات زیادی مواجه است. دولت چين از مردم این کشور خواسته برای حمل کالاهای خریداری شده شان از سبد حصيري يا ساکهاي پارچه اي استفاده کنند. در این کشور فروشگاههايي که مقررات جديد را رعایت نکنند جريمه می شوند. در برخی از کشورهای دیگر هم مدت ها است استفاده از کیسه های پلاستیکی نازک ممنوع شده است و بر تولید این کیسه ها مالیات زیادی بسته می شود.
آسیب جسمی در کنار آلودگی محیط زیست
مدتی است که کشورهای پیشرفته در پى توليد پلاستيك از منابع تجديدشونده مثل گياهان نیز هستند.
در حالی که به خاطر سبكي، استحكام، فراواني و توليد آسان تر تمايل مردم ما به استفاده از نايلون در مقايسه با پاكت یا انواع مواد دیگر افزايش يافته. اين درحالي است كه ما از پلاستيك هاي مناسبي كه از نظر بيولوژيكي قابليت جذب در طبيعت را داشته باشند نیز استفاده نمي كنيم و سيستم هاي مناسبي هم براي بازيافت نداريم. در نتیجه ممکن است همان مواد پلاستیکی ای هم که بازیافت می شود آلودگی های ثانویه در هوا و خاک ایجاد کند.
پلاستيك ها دیر تجزیه می شوند و با دفن در طبيعت حالت سمي ايجاد مي كنند كه براي رشد گياهان و جانوران مضر است و به چرخه حيات آسيب مي رساند. اين درحالي است كه اگر پاكت به جاي نايلون مورد استفاده قرار بگيرد، ظرف ده تا ۱۵ روز تجزيه مي شود و هيچگونه آلودگي ای ايجاد نمي شود يا شيشه ها با ضدعفوني كردن باز هم قابل استفاده هستند و بارها مي توان آنها را به كاربرد. اگر هم مي خواهيم از پلاستيك استفاده كنيم بايد انواعي را مورد استفاده قراردهيم كه كيفيت و دوام خوبي دارند. لازم است صنايعمان را طوري آموزش دهيم كه در بسته بندي از مواد قابل بازيافت و تجزیه پذیر استفاده كنند و مردم را مجاب كنيم که بیش از حد از کیسه های نایلونی استفاده نکنند و به دنبال جایگزین هایی برای آن باشند.
محققان مي گويند استفاده از ظرف های یک بار مصرف برای ریختن غذا به ویژه غذای داغ مناسب نیست و چه بسا موجب سرطان می شود. این در حالی است که استفاده از این ظروف گسترش زیادی پیدا کرده است. همچنین گفته می شود پلاستیک ها پس از بازیافت رنگ تیره می گیرند و کیسه های مشکی ای که ما از آنها استفاده می کنیم ممکن است دوده هایی داشته باشند که حتی از راه پوست جذب شود. استفاده پی در پی از بطری های آب پلاستیکی هم می تواند به ویژه برای کودکان خطرناک باشد. چون نوعی باکتری خطرناک وجود دارد که از طریق دهان و دست هاي آلوده بچه ها به داخل بطري ها يي كه بارها و بارها مورد استفاده قرار گرفته منتقل می شود.
به این ترتیب استفاده زیاد از مواد پلاستیکی در هر شرایطی خالی از ضرر نیست. بنابراین می توانیم هر چه بیشتر استفاده از آنها را محدود کنیم. دست کم می توانیم هنگام خرید از پاکت یا کیسه های بادوام استفاده کنیم و فروشگاه ها نیز می توانند در شیوه عرضه نایلون به مشتریانشان تجدید نظر کنند.
به هر حال در صورتي كه سریع دست به كار نشويم به زودي شاهد آن خواهيم بود كه محيط زيستمان در انبوهي از پلاستيك ها دفن مي شود. 300 تا 500 سال زمان زیادی برای تجزیه این مواد است. ما به يك سيستم بازيافت توانمند با فن آوري پيشرفته نیز نياز داريم كه مواد پلاستيكي را بازيافت كنند. همچنین لازم است به دنبال تولید مواد پلاستیکی تجزیه پذیر و نیز گسترش فرهنگ عمومی استفاده از سایر مواد جایگزین برای حمل اجناسمان باشیم. از طرفی نیز به قوانيني نياز داريم كه براساس آنها استفاده بي رويه از پلاستيك ها و نايلون ها تحت كنترل درآيد و يا ايجاد ممنوعيت مصرف يا گران كردن بعضي از محصولات غيرضروري پلاستیکی را به دنبال داشته باشد. تنها در این صورت می توانیم از ضرری جبران ناپذیر به اکوسیستم خود جلوگیری کنیم.
این گزارش پیش از این در روزنامه ایران چاپ شده است.
| < قبلی | بعدی > |
|---|
