ایران جدید: از پهلوی تا انقلاب اسلامی (1979-1921)
با بالا گرفتن تب مدرنیزه شدن در آخر قرن نوزدهم, آرزو برای تغییر به انقلاب مشروطه ایران در 1911-1905 انجامید. در 1921 رضاخان (که بعد از گرفتن مقام و اختیار شاهی به عنوان رضاشاه معروف است) یک کودتا برضد خاندان ضعیف شده قاجار ترتیب داد. به عنوان حامی مدرنیزه کردن, شاه رضا توسعه صنعت, راه آهن و بنا نهادن یک سیستم آموزشی ملی را در پیش گرفت.
| در طول جنگ جهانی دوم, بریتانیا و اتحاد جماهیر شوروی از 25 آگوست تا 17 سپتامبر 1941 به ایران حمله کردند تا وقوع کودتای مورد حمایت دول محور را متوقف کنند و زیر بنای نفت را ایمن کنند. متفقین به شاه فشار آوردند تا به نفع پسرش محمد رضا پهلوی کناره گیری کند, کسی که امیدوار بودند بیشتر حامی آنها باشد. در 1951 یک ملی گرای طرفدار دموکراسی غیرمتعارف یعنی دکتر محمد مصدق سر برآورد و اهمیت پیدا کرد و برای نخست وزیری انتخاب شد. در مقام یک نخست وزیر, مصدق با ملی کردن کمپانی نفتی ایرانی- انگلیسی (بعداً بریتیش پترولیوم انگلیس, BP) که ذخایر نفت ایران را تحت کنترل داشت, زنگ خطر را برای غرب به صدا درآورد. در پاسخ, بریتانیا فوراً ایران را تحریم کرد. بلافاصله بعد از آن, اعضای سرویس جاسوسی انگلیس از ایالات متحده دعوت کردند تا برای سرنگونی مخفیانه مصدق که به صورت دموکراتیک انتخاب شده بود به آنها ملحق شود. | |
| در ابتدا هری اس ترومن رییس جمهور ایالات متحده آمریکا قبول نکرد. اما بعد از این که آیزنهاور انتخاب شد انگلیس دوباره پیشنهادش را تکرار کرد. بعد از این که آیزنهاور قانع شد که مصدق با کمونیسم موافق و هم رأی است (اگرچه مصدق اعلام کرد که ضد کمونیست است), ایالات متحده آمریکا با بریتانیا در عملیات سری همکاری کرد. آیزنهاور به سیا اجازه داد که رهبری را در عملیات سرنگونی مصدق به دست بگیرد و از سلطنت محمدرضا شاه به عنوان دوست آمریکا حمایت کند. | |
سیا در اجرای برنامه اش با شکست های زیادی مواجه شد, اما عملیات سری به زودی به نتیجه کمال مطلوب رسید و از سفارت آمریکا در تهران تحت رهبری کرمیت روزولت جونیور جریان یافت. مأمورانی اجیر شدند تا خشونت را به جریان بیندازند و در نتیجه, معترضان سراسر کشور را فراگرفتند. تظاهر کنندگان طرفدار سلطنت و ضد سلطنت در خیابان ها به شکل خشنی به زدوخورد پرداختند که تقریباً سه هزار کشته به جا گذاشت. عملیات به طور موفقیت آمیزی یک کودتا را شلیک کرد و در طی روزها, تانک های طرفدار شاه در پایتخت طوفانی به راه انداختند و محل سکونت نخست وزیر را بمباران کردند. مصدق محاصره شد و در 19 آگوست 1953 دستگیر شد. او به خیانت متهم و به سه سال زندان محکوم شد.
| در سال 1979 ایران شاهد افزایش اعتراضات برضد شاه و به اوج رسیدن انقلاب ایران بود. شاه دوباره از کشور فرار کرد, امام خمینی در اول فوریه 1979 از تبعید برگشت و موفق شد قدرت را در دست بگیرد. در 11 فوریه, امام خمینی تشکیل دولت موقت به نخست وزیری مهدی بازرگان را اعلام کرد و در 30 مارس تا 31 مارس, از همه ایرانیان با 16 سال سن و بیشتر, از زن و مرد خواست تا در یک همه پرسی درباره سؤال پایه گذاری جمهوری اسلامی در ایران شرکت کنند. بیش از 98 درصد آرا موافق جانشینی سلطنت با شکل جدیداً پیشنهاد شده حکومت بود.... روابط ایران با ایالات متحده آمریکا بعد از انقلاب شدیداً از هم گسست. | ||
| به ویژه از موقعی که دانشجویان ایرانی در 4 نوامبر 1979 کارکنان سفارت آمریکا را با اتهام جاسوسان سیا که سعی در سرنگونی حکومت انقلابی دارند دستگیر کردند, همان کاری که سیا در سال 1953 در قبال محمد مصدق انجام داده بود.... دانشجویان خواهان معاوضه گروگان ها با شاه بودند. این معاوضه هرگز اتفاق نیفتاد و بعد از 444 روز از دستگیری, کارکنان سفارت در نهایت اجازه یافتند تا ایران را ترک کنند و به ایالات متحده برگردند. | |||
| < قبلی |
|---|
