حميده احمديان راد
پركردن اوقات فراغت دانش آموزان در فصل تابستان گاه به معضلى جدى براى والدين تبديل مى شود. اگر از اوقات فراغت تابستان به خوبى استفاده شود، مى تواند به دورانى اثرگذار و حتي نقطه عطفي در زندگى دانش آموزان تبديل شود، ولى هميشه چنين اتفاقى رخ نمى دهد. در شهرها مشكل پر كردن اوقات فراغت بيشتر به چشم مي آيد. تا نيمه شب پاى تلويزيون نشستن، ساعت ها ور رفتن بى هدف با رايانه، صبح ها تا ديروقت خوابيدن و بخش عمده روز را با كسالت سپرى كردن شيوه اي رايج در نحوه گذران اوقات فراغت دانش آموزان در شهرها است.
بعضى از نوجوانان، بخصوص نوجوانان پسر هم گروه هايى تشكيل مى دهند و وقتى راهى مناسب براى گذران اوقات فراغت پيدا نمى كنند، براى والدين مايه نگرانى مى شوند. چون ممكن است اوقات فراغتشان را با دست زدن به اعمال نابهنجار و حتى بزهكارى پركنند.
بسياري از دانش آموزان، اوقات فراغت به ويژه تعطيلات تابستان را دوره استراحت مطلق مي دانند. آنها اين دوران را زمانى براى فرار از فشار مدرسه تلقى مى كنند و فكر مي كنند كه بايد صرفاً به استراحت بپردازند. اين در حالي است كه به تجربه ثابت شده در صورتي كه آموزش هايي به شكل سرگرم كننده براي دانش آموزان تدارك ديده شود، اوقات فراغت مي تواند نقطه عطفي در زندگي دانش آموزان باشد و حتي آينده آنها را تحت تأثير قرار دهد.
سيمين عفيفي روانشناس مي گويد:«اوقات فراغت، درواقع دوره تربيت غير رسمي براي دانش آموزان است كه اين تربيت غير رسمي حتي بيش از تربيت رسمي مي تواند در تغيير رفتار فرد مؤثر باشد. چرا كه فعاليت هاي غيررسمي اين دوره غالباً مورد علاقه بچه ها است و آنها آن را آزادانه انتخاب مي كنند».
به اين ترتيب اگر برنامه هاى آموزشى جالبى براي دانش آموزان تدارك ديده شود، اوقات فراغت آنها از حالت كسالت بار خارج مى شود و به جاي اين كه بچه ها از سر بيكارى به رفتارهاى نابهنجار روي آورند، مهارت هايي مى آموزند و هم خود را سرگرم مى كنند و هم امكان اشتغال پيدا مى كنند. در غير اين صورت، اوقات فراغت نتيجه مثبتى به همراه نمى آورد. بنابراين والدين لازم است در برنامه ريزي هايي كه انجام مي دهند علاقه فرزندانشان را نيز در نظر داشته باشند.
بچه ها به خاطر فشاري كه در دوران مدرسه به آنها مي آيد دايم منتظر آمدن فصل تابستانند و فكر مي كنند كه نبايد در تابستان كاري انجام دهند. در اين شرايط والدين براي بچه هايشان برنامه هايي تدارك مي بينند كه عمده آنها شركت در كلاس هاي آموزشي است. بسياري از دانش آموزان به اين دليل به اين كلاس ها مى روند كه والدين به آنها فشار مي آورند. به اين ترتيب در بسيارى از مواقع برنامه هاى والدين براى اوقات فراغت بچه ها براي آنها حالت تكليف پيدامى كند و نتيجه چنداني به بار نمي آورد.
گاهي والدين براي ثبت نام بچه ها در كلاس هاي مختلف با هم مسابقه مي گذراند و اتفاقاً شركت بچه ها در كلاس هاي هنري و ورزشي و ... براي آنها هزينه زيادي هم به همراه مي آورد. اما اين آموزش ها غالباً تداوم نمي يابد و در نتيجه بچه ها از آنها چندان سودي نمي برند. ضمن اين كه در بسياري از مواقع چنان كه گفته شد به حالت تكليف در آنها شركت مي كنند.
البته فرستادن بچه ها به كلاس هاي آموزشي بد نيست. اما نبايد با زور و اصرار آنها را به كلاس هاي آموزشي فرستاد. بلكه مى توان براساس علاقه بچه ها براي آنها برنامه ريزي كرد. درواقع بچه ها نبايد احساس كنند كه به اجبار بايد در كلاس ها شركت كنند. حتماً هم لزومي ندارد بچه ها را به كلاس هاي رايج نظير نقاشي بفرستيم. بلكه مي توانيم آنها را به كلاس هايي بفرستيم كه مهارت هايي مثل مكانيكي، نجاري، خياطى، آرايشگرى يا گل سازى و ... را در آنها بياموزند.
تشكيلات و امكانات محلي به كمك پر كردن اوقات فراغت دانش آموزان بيايد
در برخي از كشورها برنامه هاى زيادى براى تعطيلات طولانى دانش آموزان تدارك ديده مى شود. اين برنامه ها اغلب از سوى تشكيلات محلى به اجرا درمى آيد.
سينا اميري كارشناس مديريت مي گويد:«در اروپا پدر و مادرها از قبل براى هر تعطيلاتي به ويژه براى تعطيلات طولانى تابستان برنامه ريزى مى كنند تا بچه ها به حال خود رها نشوند. حتي والدين مدتي را مرخصى مى گيرند تا با بچه هايشان باشند. البته امكانات جنبى هم براى اين دوران زياد است. اين امكانات را مراكز محلى كه همان انجمن هاى محلى و دفاتر نوجوانان و جوانان هستند (مانند فرهنگسراها) ايجاد مى كنند. آنها بچه هاى محل كه در سنين ميان هفت و هشت سال تا ۱۵، ۱۶ سال هستند را جمع مى كنند و آنها را به مدت سه هفته به اردوگاه مى برند. دراين مدت، بچه ها فعاليت هاى مختلف تفريحى، سياحتى و گردشى دارند. گياهان كوه ها را مى بينند و درباره آنها بحث مى كنند و فعاليت هاى محلى را نظاره مي كنند.
مراكز محلى در آستانه تابستان برنامه هايشان را پيشنهاد مى دهند و بچه ها هركدام را بخواهند انتخاب مى كنند. در اردوها، ورزش فعاليت اصلى است و بچه ها فعاليت هاى جنبى مانند نامه نگارى را هم مى آموزند. اين مراكز دانش آموزان را بيمه مى كنند و مواظبت از آنها را به طور كامل به عهده مى گيرند. از آنجايى كه براى چنين فعاليت هايى نيرو لازم است، اين مراكز به داوطلبانى كه به سن ۱۶-۱۵ سالگى وارد مى شوند، نگهدارى بچه ها را آموزش مى دهند. بچه ها از سن ۱۸-۱۷ سالگى و دوران دانشجويى به صورت پاره وقت در اين اردوها فعاليت مى كنند. ويژگى اين اردوها اين است كه هم افراد فقير و هم ثروتمند، مى توانند در آنها شركت كنند. ضمن اين كه دولت براى بچه ها هزينه اى را درنظر مى گيرد.
خانواده ها هم از اين برنامه ها استقبال مى كنند، چون علاوه بر اين كه نحوه گذران اوقات فراغت بچه ها برايشان مهم است، مى دانند كه اگر بچه ها را به حال خود رها كنند ممكن است به راه خطا بروند و وقتى دراين برنامه ها شركت مى كنند، دست كم اندكى تحت نظارت هستند».
در كشور ما هم برخي از ارگان ها امكاناتي دارند كه مي توانند آنها را در طول تابستان در اختيار بچه ها قرار دهند. به عنوان مثال مي توان ترتيبي داد كه در مناطق فقيرنشين بچه ها با كارت هاي دانش آموزي از امكانات ورزشي و سرگرمي و آموزشي دولتي به طور مجاني يا با هزينه اندك استفاده كنند. يا مي توان بخشي از هزينه شركت بچه هاي فقير در كلاس ها يا مكان هاي تفريحي و ورزشي را تأمين كرد و بر نحوه خرج آن هم نظارت كرد.
وقتي تماشاي تلويزيون تنها سرگرمي بچه ها در اوقات فراغت مي شود
فيلم ها و مجموعه هاى تلويزيونى موردعلاقه بچه ها است، به خصوص فيلم هاى اكشن جذابيت و كشش زيادى براى نوجوانان دارد. درحالى كه كارشناسان مى گويند هرچند كه فيلم هاى اكشن مى تواند موجب تخليه روانى همه افراد شود، ولى وقتى زمينه مهيا باشد، به افزايش خشونت و الگوبردارى از رفتارهاى خشن مى انجامد. عده اى از بچه ها هم انرژى زيادى دارند و مى خواهند اين انرژى را تخليه كنند و بهترين روش تخليه انرژى را در زد و خوردى كه از فيلم هاي خشن ياد گرفته اند، مى بينند.
درحالى كه اگر از بسياري از خانواده ها بپرسيد بچه هايشان اوقات فراغتشان را چگونه مي گذرانند مى گويند كه تا آخر شب فيلم مى بينند يا بيشتر وقتشان را پاي رايانه سپري مي كنند.
برخي از والدين حتي براي از سرباز كردن بچه ها اين كار را تشديد مي كنند. آنها اگر فيلمي مشهور شده باشد آن را تهيه مي كنند و بچه هايشان را تنها مي گذارند تا اين فيلم ها را تماشا كنند، بدون اين كه بدانند در اين فيلم ها چه چيزهايي هست و چه قدر روي بچه ها اثر مي گذارد. يا حتي بدون اطلاع كافي اجازه مي دهند كه بچه ها بازي هاي رايانه اي نامناسبي تهيه كنند و به راحتي خشونت را تمرين كنند. نتيجه اين كه زمينه پرخاشگري در آنها تقويت مي شود.
به هر حال اوقات فراغت زماني است كه فرد در آن به فعاليت خاصي مشغول نيست. بسياري از ما براي اين اوقات برنامه ريزي نمي كنيم و اين در مورد اوقات فراغت دوره تابستان بچه هايمان هم صادق است. در حالي كه با برنامه ريزي براي اين دوره مي توان به بچه ها كمك كرد تا خودشان و استعدادها و علايقشان را كشف كنند، مهارت هايي بياموزند و حتي شيوه هايي براي برقراري مناسبات اجتماعي بهتر با والدين، دوستان و ... را تمرين كنند.
بر عكس اگر برنامه مناسبى براى اوقات فراغت بچه ها تدارك ديده نشود، از يك طرف كسالت و از سوي ديگر خشونت و رفتارهاى نابهنجار به سرعت ميان برخي از آنها جا باز مى كند. بنابراين بسياري از والدين لازم است كه اين ايده را كه اوقات فراغت چيزي زايد است را كنار بگذارند. طبيعى است كه اگر براى اوقات فراغت بچه ها هدف گذارى نكنيم، واقعاً هم اوقات فراغت زايد به نظر مى رسد و والدين از خدا مى خواهند كه تابستان هرچه زودتر به پايان برسد.
| بعدی > |
|---|
