حميده احمديان راد
فصل شيوع سرماخوردگي و آنفولانزا، زمان خوبي براي يادآوري اين نكته است كه بيشتر انواع ويروس هاي حمله كننده به بدن ما به خودمان علاقه مند نيستند. بلكه آنها باكتري هاي داخل بدنمان را در نظر دارند و به آنها حمله مي كنند.
دانشمندان احتمال مي دهند كه در داخل بدن هريك از ما 100 تريليون ميكروب وجود داشته باشد. به اين ترتيب به ازاي هر سلول انساني ده ميكروب وجود دارد. اين ميكروب ها احتمالاً به چندين هزار گونه تعلق دارند و مجموعه اي از ژن ها را دارند كه شايد 100 برابر بزرگ تر از ژنوم انسان باشد. آنها در روده، ريه، دهان، بيني، پوست و گوشه كنارهاي ديگر بدن ما زندگي مي كنند. اين ميكروب ها صرف نظر از بيماري زايي، با روش هاي زيادي به بدن ما كمك مي كنند. آنها برايمان غذا مي سازند، از ما در مقابل مهاجمان دفاع مي كنند و سيستم ايمني بدنمان را مي پرورانند.
اين باكتري ها همچنين ميزبان ويروس ها هستند. در طول جنگ جهاني اول، پزشكي كانادايي به نام فليكس دهرل در حين مطالعه مدفوع سربازان فرانسوي مبتلا به اسهال خوني، اولين ويروس آلوده كننده باكتري را كشف كرد. او پس از جدا كردن ويروس حمله كننده به باكتري توانست آن را مورد استفاده قرار دهد تا كشت هاي آزمايشگاهي باكتري هاي ايجاد كننده اسهال خوني را نابود كند. دهرل اين ويروس ها را باكتريوفاژها (خورندگان باكتري) ناميد. در طول دهه هاي بعد از كشف او دانشمندان شمار تأمل برانگيزي از باكتريوفاژها را در زمين، اقيانوس ها و حتي داخل غارهاي عميق كشف كرده اند. باكتريوفاژها درحقيقت فراوان ترين شكل حيات بر روي زمين هستند. در حال حاضر محققان تلاششان را معطوف به استفاده از ابزارهاي لازم براي شناخت باكتريوفاژها در بدن خود ما كرده اند.
محققان روده هاي چهار جفت دوقلوي همسان و مادرانشان را بررسي كرده و بيش از چهار هزار نوع ويروس مختلف را در ميانشان يافتند. هر فردي چند صد تا از هر نوع را در روده هايش داشت. بيشتر اين ويروس ها شكارچي نبودند. ويروس هايي كه به باكتري هاي ايجاد كننده اسهال خوني حمله مي كنند يا آنهايي كه به ما سرماخوردگي مي دهند شكارچي محسوب مي شوند. به جايش اين ويروس ها با سلول ميزبانشان ادغام مي شوند. آنها مي توانند از نسلي به نسل ديگر منتقل شوند. مگر اين كه باعث شود بدن ميزبانشان تاول بزند و يا در بدن آن شيوع پيدا كند.
محققان با استفاده از قطعه اي از دي ان اي ويروس تحقيقشان را انجام دادند. راه ديگر براي به دام انداختن ويروس هاي آلوده كننده باكتري در بدن ما نگاه كردن به خود باكتري ها است. باكتري ها قربانيان منفعلي نيستند. آنها هم مثل ما يك سيستم ايمني دارند. موقعي كه ويروسي به يك باكتري حمله مي برد، ميزبان يعني باكتري مي تواند پيش از اين كه خيلي دير شود جلوي انگل را سد كند. باكتري ژن هاي ويروس را خرد و ريزريز مي كند و ژن هاي ويروس و يك بخش كوچك از دي ان اي ويروس را به داخل بخش مشخصي از ژنومش الحاق مي كند.
هنگامي كه ميكروب، بخشي از دي ان اي ويروس را به اسارت مي گيرد، مي تواند از آن به صورت يك الگو براي ساختن كاوشگري مولكولي استفاده كند. درصورتي كه اين ويروس دوباره حمله كند، كاوشگر روي آن چفت مي شود و به سرعت پروتئين هاي كشنده ويروس را به سوي هدفشان هدايت مي كند. ميكروب مي تواند اين دفاع را به بچه هايش منتقل كند.
زندان هاي اين قطعات به دام افتاده از دي ان اي ويروس، CRISPR ناميده مي شوند. CRISPR ها هنوز موضوع جديدي در علم هستند. تنها در اين اواخر دانشمندان اطلاعاتي درباره آنها به دست آورده اند. CRISPR ها تاريخچه ويروس هايي هستند كه يك جامعه باكتريايي با آنها روبرو شده است. محققان با استفاده از مزيت هاي اين تاريخچه به ميكروب هايي كه در دهان زندگي مي كنند نگاهي انداخته اند و CRISPR هاي آنها را فهرست بندي كرده اند. آنها آب دهان چهار داوطلب را به طور دوره اي در طول هفت ماه جمع آوري كردند. سپس به رشته مشخص CRISPR ها در استرپتوكوكوس نگاه كردند. استرپتوكوكوس ها گروه بزرگي از گونه هاي باكتري هاي دهان هستند.
دانشمندان توانستند شرح وقايع يك سال و نيم جنگ بي امان باكتري ها را در اين بيماران به ترتيب تاريخ ثبت كنند. آنها به اين ترتيب توانستند چند هزار CRISPR را در بيماران بيابند. شماري از آنها را در همه چهار بيمار يافتند كه احتمالاً يك هسته دفاعي برضد شايع ترين دشمنان را تشكيل داده است. اما بسياري از CRISPR ها در هر فرد بي همتا بودند.
بيشتر افراد وقتي مي فهمند كه بين 500 تا 1000 گونه باكتري در دهانشان وجود دارد حيرت زده مي شوند. اما پس از اين گونه از تحقيقات بايد با اين واقعيت كنار بياييم كه اين باكتري ها وجود دارند و در نبرد دايمي با صدها و حتي شايد هزاران ويروس مختلف هم هستند. نكته جالب اين است كه اين نبردها ظاهراً بدون به جا گذاشتن اثر قابل توجهي در بدن ما صورت مي گيرند. اما اشتباه است كه فكر كنيم كه هيچ اثري به جا نمي گذارد. وضعيت اكوسيستم دهان ما نقش بزرگي در كل سلامتي ما بازي مي كند. براي مثال بعضي از گونه هاي باكتري كه در لثه هاي ما ساكنند مي توانند به داخل جريان خونمان بروند و قلب و ساير اندام هايمان را بيالايند.
| < قبلی | بعدی > |
|---|
