مونا عفیفی
دانشجوی پزشکی دانشگاه شهید بهشتی
آناتومي علمي است كه از شناسايي قسمت هاي گوناگون بدن صحبت مي كند. anatomy از دو كلمه Ana به معني برداشتن و tomy به معني بريدن تشكيل شده است كه معادل فارسي آن كلمه كالبدشناسي يا تشريح است.
واژه آناتومي برگرفته از لغت يوناني temnein به معناي بريدن و قطع كردن است و اين علم به وضوح به ريشه خود برمي گردد: يعني تشريح كردن و كالبدشكافی.
آناتومي علمي است كه ساختارهاي بدن را به طور ماكروسكوپيك (بدون نياز به بزرگنمايي) و ميكروسكوپيك (با استفاده از ميكروسكوپ) مطالعه مي كند. به طور معمول وقتي كلمه آناتومي به تنهايي به كار مي رود، منظور بررسي ساختارهايي است كه در حالت طبيعي بدون نياز به ميكروسكوپ قابل مشاهده هستند. اما وقتي از كلمه آناتومي ميكروسكوپي استفاده مي شود، منظور مشاهده بافت ها و سلول هاي بدن با استفاده از ميكروسكوپ است. به اين شاخه از علم آناتومي بافت شناسي مي گوييم (پس در واقع منظور ما از واژه آناتومي همان آناتومي ماكروسكوپي (بدون نياز به ميكروسكوپ است).
علم آناتومي پايه و اساس علم پزشكي بوده و اصولاً با تمام شاخه هاي علم پزشكي كه در آنها براي تشخيص اوليه بيماري ها بايد علايم باليني مورد تحليل قرار گيرد، ارتباط مستقيم دارد. يكي از نتايج مثبت آشنايي با آناتومي، توانايي تحليل صحيح مشاهدات باليني است. علم آناتومي بسيار فراتر از حفظ و به خاطر سپردن فهرستي از اسم هاي مختلف است. فهميدن آناتومي نيازمند اين است كه هم نام ساختارهاي بدن را به خاطر داشته باشيم و موقعيت هر يك از آنها را هم در بدن بدانيم. به عنوان مثال با شنيدن و يادآوري يكي از نام هايي كه به خاطر داريم، تصوري عيني از محل قرار گيري آن ساختار در ذهنمان تداعي مي شود. مثلاً در مطالعه كام نرم، علاوه بر دانستن اجزاي آن محل (اعصاب، عضلات و ...)، چگونگي مرتبط شدن با حفره بيني و حفره دهان و چگونگي حركت كام نرم هنگام بلع، موضوعاتي است كه مورد بررسي قرار مي گيرد و يا هنگام بررسي شاخه هاي يك شريان (سرخرگ) علاوه بر نام شاخه ها، محل و موقعيت آنها از ابتدا تا مقصد نهايي شان را بررسي مي كنيم.
با وجود آن كه امروزه كالبدشناسي اجساد در ميان دانشجويان بسيار رواج يافته است، اما گاهي از روش هاي جايگزين نيز براي مطالعه اين علم استفاده مي شود. مانند مشاهده عيني و كار با مدل هاي شبيه سازي شده مصنوعي يا پلاستيكي در اندازه هاي طبيعي، استفاده از مدل هاي آموزشي رايانه اي و به كارگيري وسايل كمك آموزشي ديگر.
در مطالعه تشريحي بدن به وضعيت ظاهري، شكل، اندازه/ وزن، اجزاي ساختماني و ترتيب قرار گرفتن آنها در هر دستگاه و مجاورت و ارتباط هر عضوي با اعضاي ديگر پرداخته مي شود.
مطالعه آناتومي
آناتومي را مي توان هم به صورت موضعي و هم سيستميك مطالعه كرد. در مطالعه موضعي (رژيونال)، هر يك از نواحي بدن به صورت جداگانه مورد بررسي قرار مي گيرد و همزمان تمام عناصر تشريحي موجود در آن منطقه نيز مطالعه مي شود. مثلاً هنگام بررسي قفسه سينه، تمام ساختارهاي موجود در آن قسمت (اعصاب، عروق (رگ ها)، عضلات و ...) مطالعه مي شوند (و به اصطلاح پرونده آن قسمت بسته مي شود)! اين روش وقتي كاربرد دارد كه همراه تشريح جسد انجام شود. اما وقتي قرار است يكي از دستگاه هاي بدن به طور كامل در تمام نقاط بدن مطالعه شود ديگر جوابگو نخواهد بود.
در مطالعه سيستميك برخلاف مطالعه موضعي، اجزاي بدن را به صورت دستگاه، دستگاه مطالعه مي كنيم. مثلاً در مطالعه دستگاه عصبي، مغز، نخاع و تمام اعصاب موجود در بدن را بررسي مي كنيم و يا در مطالعه سيستم قلب و عروق، قلب و تمام عروق بدن را مورد بررسي قرار مي دهيم. همين طور است در مورد دستگاه استخواني/ عضلاني/ گوارشي/ تنفسي/ لنفاوي و ... .
اين روش معمولاً جزييات كافي را در اختيار ما قرار نمي دهد.
وضعيت تشريحي يا آناتوميك چيست؟
به استقرار بدن در يك وضعيت ثابت و قائم درحالت ايستاده، اندام هاي فوقاني در دو طرف بدن آويخته (منظور از اندام فوقاني در آناتومي كمربند شانه اي به همراه ساعد و بازو و دست است و منظور از دست –برخلاف اشتباهي كه گاهي مي شود- فقط منطقه اي از اندام فوقاني است كه در پايين مچ دست قرار دارد و مناطق بالاتر از آن به ترتيب ساعد و بازو را مي سازند)، كف دست ها و سر متوجه جلو و شست دست به سمت خارج وضع آناتوميك يا تشريحي مي گويند. درواقع موقعيت آناتوميك به موقعيت استاندارد قرارگيري بدن اطلاق مي شود و از آن براي تشخيص محل قرارگيري اعضاي بدن استفاده مي شود. در اين حالت دهان بسته است و چشم در حالت فيزيكي خنثي بدون هيچ گونه هيجاني قرار دارد، چشم ها كاملاً باز و به نقطه اي در دوردست خيره مي شوند. انگشتان دست ها كاملاً باز، اما چسبيده به هم و انگشت شست با ساير انگشتان زاويه 90 درجه مي سازد.
صفحات آناتوميك چه هستند؟
صفحات آناتوميك سطوح فرضي بدن هستند. اين صفحات به طور فرضي براي مطالعه قسمت هاي مختلف بدن در نظر گرفته شده اند. در وضعيت آناتوميك سه گروه صفحه اصلي از بدن عبور مي كند:
-كرونال (تاجي): سطحي است كه از شانه هاي راست و چپ عبور مي كند و بدن را به دو قسمت صفحه جلويي و عقبي تقسيم مي كند. اين سطح به موازات پيشاني است.
-سطح ساژيتال: اين سطح بدن را به دو قسمت راست و چپ تقسيم مي كند.
-صفحه عرضي يا افقي يا محوري: بدن را به دو قسمت بالايي و پاييني تقسيم مي كند.
منابع: 1-آناتومي عمومي/ مؤلفان: دكتر محمد علي نراقي، دكتر پريچهر پاسخبخش، دكتر مهدي مهدي زاده، دكتر محمد تقي جغتايي/ چاپ چهارم/ نشر اشراقيه
2-آناتومي گري براي دانشجويان، جلد يك (تنه) و جلد دو (اندام)/ مؤلفان: ريچارد درك، وين ولگ، آدام ميچل/ مترجمان: دكتر غلامرضا حسن زاده، دكتر فريد ابوالحسني، دكتر مير عباس عبدالوهابي، دكتر سيد بهنام الدين جامعي، دكتر علي كريمي زوفره/ انتشارات آبنوس
منبع عکس: http://pt.med.miami.edu/images/human.jpg
| < قبلی | بعدی > |
|---|
